Spectaculaire restauratie van de Sint-Baafskathedraal dit weekend opengesteld

GENT - De stellingen rond de Sint-Baafskathedraal in Gent worden deze zondag uitzonderlijk opengesteld voor Open Wervendag. Iedereen die geen last heeft van hoogtevrees mag zondag via de stellingen naar boven beklimmen en kan de er de top van de kathedraal eigenhandig inspecteren. Het uitzonderlijke uitzicht van op tachtig meter hoogte op Gent krijgt u er gratis bij. Kleine kanttekening: de lift mag u niet gebruiken.

‘De Champions League van de restauraties’ noemt Jan De Moor het. Hij leidt als directeur van restauratiefirma Artes Woudenberg de vijf jaar durende mega-operatie in goede banen. Een team van een vijftiental vakmannen is er al een jaar bezig de Sint-Baafskathedraal steen per steen te vernieuwen. Een enorme klus, waarvoor veel geduld, vakmanschap en planning nodig is.

'Het is een enorme eer om dit werk te mogen doen, een echt unicum. Ook voor onze mensen die hier elke dag werken. Zij ervaren het als een eer om aan de kathedraal te mogen werken. De kathedraal vertelt een geschiedenis, waar wij nu een stukje van uitmaken.'

En of het nodig was. Grote barsten, massieve houten balken vol wormen, brokstukken die naar beneden vallen, een pikzwarte laag roet over de hele kathedraal... De kathedraal had dringend aan een grondige opfrisbeurt nodig. Geen eenvoudige klus, want elke centimeter van de kathedraal is beschermd. Bovendien raken kranen niet tot aan de tachtig meter hoge top.

Ondertussen staat het monument al meer dan een jaar in de stellingen. De werken zijn al aardig opgeschoten, een ideaal moment om tijdens Open Wervendag de stellingen rond de kathedraal open te stellen voor het publiek. Zondag kan iedereen die wil de stellingen beklimmen tot op tachtig meter hoogte, vlak onder de top van de kathedraal.

Bekijk een fotoreportage van de spectaculaire werken in De Gentenaar van zaterdag 10 mei 2014.

Gevaarlijk

'De bovenste delen van de stellingen houden we gesloten. Je moet redelijk klimmen en klauteren om er te geraken. Het is te gevaarlijk om dat deel open te stellen', zegt De Moor/ Ook de werflift die langs de stellingen omhoog loopt, is zondag niet toegankelijk uit veiligheidsoverwegingen.

'Wie boven wil raken, moet dus wel een vijfhonderdtal treden beklimmen. Afdalen moet via de trappen aan de binnenkant van de kathedraal, nog eens vijfhonderd trappen', zegt De Moor. Mensen die de kathedraal beklimmen krijgen er op elke vijftien meter met pancartes informatie over de restauratiewerken. 'Zo laten we bijvoorbeeld stenen voor en na restauratie zien. Het verschil is enorm.'

Ambitie om de Sint-Baafskathedraal te beklimmen? Hier alle info

Steen per steen

De restauratiewerken aan de kathedraal vorderen gestaag. 'Het is echt puzzelwerk. Het volledige gebouw wordt steen per steen geïnspecteerd. Er begonnen door de slechte staat van het gebouw stukjes steen af te breken en naar beneden te vallen. Om dat te voorkomen worden alle stenen gecontroleerd', zegt De Moor.

Gespecialiseerde vakmannen geven beschadigde stenen een nummer, inventariseren ze nauwkeruig met foto's en laten nieuwe exemplaren maken op dezelfde grootte. 'Omdat het om een beschermd monument gaat, moeten de stenen vervangen worden door stenen van dezelfde soort, niet evident', zegt De Moor. 'Door verschillende restauraties vertelt de kathedraal een eigen verhaal. Dat  mogen we niet veranderen. Aan stenen die deels beschadigd zijn, lijmen we nieuwe stukken.'

De voorbije negen maanden is er vooral gewerkt aan het bovenste stuk van de kathedraal. 'We restaureren van boven naar onder', zegt De Moor. 'Het grootste probleem waren de vier torentjes helemaal op de top van de kathedraal. De torentjes zijn vrijstaand, maar waren instabiel aan het worden. Ze begonnen door de neerwaarste druk te vervormen naar ovalen in plaats van ronde structuren.

'We hebben ze steen per steen gedemonteerd en er nieuwe, inox trekstructuren in aangebracht zodat ze weer stabiel zijn.' Er dook tijdens het eerste restauratiejaar ook wat onverwachte schade op. 'Er zit redelijk wat metaal in het gebouw, dat vaak binnenin, en dus onzichtbaar, beschadigd is. Dat moeten we telkens volledig vervangen.'

LEES OOK: Sint-Baafs verdwijnt vijf jaar in de steigers

Pikzwart van het roet

Een van de grootste uitdagingen van de historische restauratie is dat er niet gewerkt kan worden met een kraan. 'Je kan geen kraan bouwen die stenen tot op tachtig meter hoogte kan brengen. Daarom moet alles dus met de werflift omhoog gebracht worden, elke steen, elke stelling, elk stuk. Een enorm werk, dat vooral handenwerk is.'

Wie de kathedraal zondag beklimt, zal zien dat de top al mooi gerestaureerd is. De stenen zijn kraaknet. 'De hele kathedraal was pikzwart en zat onder het roet, door de uitlaatgassen van het vele verkeer', zegt De Moor. De witte netten die we hier ophingen waren na een week al grijs door de uitlaatgassen.'

'Door de stenen te nevelstralen, krijgen ze hun kleur terug. Mooi, maar dat geeft niet echt een realistisch beeld. De stenen zullen na de hele restauratie vrij snel opnieuw verkleuren. Maar dat kan eigenlijk geen kwaad, het tast de stenen niet aan. Dat is een misverstand. Het belangrijkste zijn de stabiliteitswerken die wij uitvoeren.'

De komende jaren wordt ook alle houtwerk binnenin de kathedraal geïnspecteerd, zoals de constructie die de loodzware klokkenstoel draagt. 'De houten balken zijn soms in erg slechte staat. We halen de slechte stukken weg en gieten ze met houtepoxy weer op. Er wordt speciaal een tijdelijke houten vloer gebouwd '

Een nieuw lichtplan

Een team van een vijftiental vakmannen van Artes Woudenberg is dagelijks in de weer met de restauratiewerken. Om hun gehoor te sparen werden de klokken van de kathedraal voor de duur van de werken stilgelegd. Het volgende cruciale moment is het plaatsen van drie 'kruisbloemen' op de top van de torentjes helemaal bovenaan.

'Daarvoor moeten we even een honderd meter hoge kraan laten aanrukken', zegt De Moor. 'De stukken, die bovenaan de piek van de torentjes prijken, wegen elk zo'n achthonderd kilogram. Dat kunnen we niet met de lift omhoog halen. Eens dat werk gebeurd is, plannen we een soort viering te doen. Omdat we het hoogste punt afgewerkt hebben, een traditie in de bouw.'

Tegen het voorjaar van 2015 zou de de bovenste dertig meter van de kathedraal dan afgewerkt moeten zijn. 'Dan kan dat stuk al uit de stellingen komen. Daarna hebben we nog ongeveer vier jaar werk. Eens de restauratie klaar is, zal er ook een compleet nieuw lichtplan worden opgesteld om de toren uit te lichten. Maar dat is nog niet voor meteen.'

Bekijk een fotoreportage van de spectaculaire werken in De Gentenaar van zaterdag 10 mei 2014.

Door Bert Staes
AANGERADEN