ANALYSE. Frankrijk ontwaakt zonder gevreesde kater, maar met twijfel

Foto: AFP

8 mei, the day after. Parijs is wakker geworden onder een grijze hemel. Zonder de gevreesde kater. Macron heeft het gehaald. Frankrijk haalt opgelucht adem. Deze voormiddag maakt de ‘president elect’ (om het op z’n Amerikaans te zeggen) voor het eerst zijn opwachting naast president Hollande. De Fransen herdenken vandaag V-dag, de dag waarop Nazi-Duitsland capituleerde in 1945 en er een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. Probeert u zich eens in te beelden hoe die herdenking er zou hebben uitgezien met Marine Le Pen naast Hollande…

De enorme ‘oef’ van opluchting die gisteren duidelijk hoorbaar was toen rond 8 uur ‘s avonds de eerste exitpolls Macron een duidelijke voorsprong gaven, heeft na een (kort) nachtje slapen bij vele Parijzenaars plaats geruimd voor realisme, ja zelfs enige twijfel. Macron zei het zelf al tijdens zijn overwinningsspeech voor tienduizenden fans op het binnenplein van het Louvre: “Er wacht ons een enorme uitdaging”. Meer dan één zelfs, want de nieuwe president erft van zijn voorganger een ‘ontredderd’ land.

Politiek gesproken is Frankrijk verdeelder dan ooit: geen links-rechtstegenstelling meer maar vier blokken die aan elkaar gewaagd zijn (Macrons eigen En Marche!, het extreemrechtse Front National, de centrumrechtse Republikeinen en de radicaal-linksen van La France Insoumise). Het wordt voor Macron dan ook een hele uitdaging om tegen de parlementsverkiezingen van juni een “solide presidentiële meerderheid” te versieren, zoals hij zijn aanhangers gisteren met aandrang vroeg.

Economisch gesproken heeft het land er ook al veel beter voor gestaan. De werkloosheid piekt, enkele grote bedrijven zitten in volle reorganisatie waarbij duizenden banen voor de bijl dreigen te gaan, de staatsschuld is torenhoog. Macron wil snel hervormingen doorvoeren om de arbeidsmarkt te flexibiliseren en zo de economie aan te zwengelen, maar dreigt daarbij op hevig verzet te stuiten van de nog altijd zeer machtige Franse vakbonden. Frankrijk is niet voor niets Wereldkampioen Staken, met 123 dagen staken per 1.000 werknemers (ter vergelijking: België staat vierde met gemiddeld 71 arbeidsdagen staking per 1.000 werknemers).

Internationaal wil Macron een duidelijke pro-Europese koers varen en vooral de Frans-Duitse as, decennialang de motor van de Europese eenmaking, versterken. Dat is prima nieuws voor de rest van Europa. Maar in zijn eigen landen stemden tijdens de eerste ronde bijna 4 op de 10 Fransen voor anti-Europese of toch minstens zwaar eurosceptische partijen (van de 11 kandidaten in de eerste ronde was Macron zelfs de enige écht uitgesproken pro-Europeaan). Als hij de andere 60 procent van de Fransen in zijn verhaal zal willen meekrijgen, zal hij snel met resultaten moeten komen die bewijzen dat méér Europa niet ten koste gaat van Frankrijk (zoals Le Pen er intussen heeft ingehamerd) maar het land juist kan versterken.

Tot slot is er nog het probleem van de terreur(dreiging). Macron beloofde gisteren plechtig dat hij Frankrijk en de Fransen zou beschermen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Bovendien weet hij beter dan wie ook dat een hele generatie Franse moslimjongeren zich niet meer herkent in de Franse waarden, de Liberté-Egalité-Fraternité die de basis vormde van zijn presidentscampagne. Dat probleem aanpakken wordt een titanenwerk.

Er wachten de nieuwe president, die wellicht volgende zondag officieel wordt “geïnstalleerd”, dus enorme uitdagingen. En daarbij zal hij op eieren moeten lopen, want zijn “noch links noch rechts”-verhaal mag hem dan al de sleutels van het Elysée hebben opgeleverd, het bezaait zijn pad ook met heel wat valkuilen. Volgens een recente enquête wenst bijna één Fransman op twee (49%) “een andere meerderheid in het parlement” dan deze die Macron tot president heeft verkozen; slechts 34% hoopt dat En Marche! een parlementaire meerderheid haalt. Meer nog: 7 Fransen op de 10 (69%) denken dat de parlementsverkiezingen Macron géén meerderheid zullen opleveren. Analisten wijzen erop dat flink wat Fransen die gisteren op Macron stemden op 11 en 18 juni zullen terugkeren naar de ‘vertrouwde schapenstal’ (vooral Les Répulicains en La France Insoumise). En dan is het “links-rechts”-verhaal plots weer springlevend.

En dan? Dan wachten Frankrijk en Macron één van deze twee scenario’s: in het ene geval een ‘coalitie’, waarbij Macrons En Marche! Steun zal gaan moeten zoeken bij centrumrechtse of linkse parlementsleden (gesteld dat die de handen vrij krijgen van hun eigen partij); in het andere geval een ‘cohabitation’, waarbij de centrumlinkse president zal moeten samenwerken met een rechtse regering (onder leiding van de republikeinse burgemeester van Troyes, François Baroin, een vertrouweling van Sarkozy) of, wie weet, een extreemlinkse regering (onder leiding van Jean-Luc Mélenchon). Met het Franse kiessysteem in twee rondes volgens het “the winner takes it all”-principe, is zoiets perfect mogelijk.

Precies daarom wordt er zo reikhalzend uitgekeken naar de samenstelling van Macrons voorlopige regering en dan vooral naar de naam van de premier. Kleurt die ploeg te links, dan kan je er donder op zeggen dat Les Républicains er bij de parlementsverkiezingen garen zullen bij spinnen. Kleurt die ploeg te rechts, dan drijft de president zijn linkse kiezers recht in de armen van Mélenchon. En reken maar dat die laatste hen met open armen zal ontvangen. Het worden nog boeiende tijden...

Door Frankrijk-watcher Kristof Simoens vanuit Parijs
AANGERADEN