Rusland geschokt door mysterieuze moord op drie journalisten in Afrika die ‘het geheime leger van Poetin’ onderzochten

Bron © bbc, business insider

Kirill Radchenko, Alexander Rastorguyev en Orkhan Dzhemal waren bezig met een onderzoek over een geheimzinnige paramilitaire eenheid met mogelijke banden met Poetin toen ze in een hinderlaag gedood werden. Foto: KHODORKOVSKY CENTER

Drie journalisten die in de Centraal-Afrikaanse Republiek werkten aan een reportage over een geheimzinnige paramilitie met mogelijke banden met Poetin, werden begin deze week om het leven gebracht. De dood van de journalisten schokt Rusland. En net omdat ze een onderzoek deden naar iets dat president Poetin mogelijk zou kunnen schaden, rijst bij heel wat Russen de vraag of het Kremlin op een of andere manier te maken heeft met de moord.

Orkhan Djemal (51), Alexander Rastorgoejev (47) en Kirill Radsjenko (33) werden maandagavond volgens Russische en Centraal-Afrikaanse bronnen in de omgeving van Sibut door gewapende mannen vermoord. De oorlogsverslaggever, documentairemaker en cameraman waren 27 juli naar de Centraal-Afrikaanse Republiek gevlogen om er te werken aan een onderzoek in opdracht van het Investigation Control Center (ICC), een project rond onderzoeksjournalistiek dat gefinancierd wordt door Russische ex-oligarch en verbannen Kremlincriticus Mikhaïl Khodorkovski. In het kader daarvan zouden ze een reportage maken over de activiteiten van het mysterieuze militaire privébedrijf Wagner.

De groep Wagner werd opgericht door een ex-officier van de GRU (Russische militaire inlichtingendienst), luitenant-kolonel Dmitri Utkin en wordt nu geleid door Jevgeni Prigozhin, een goede vriend van president Poetin.

Rusland geschokt door mysterieuze moord op drie journalisten in Afrika die ‘het geheime leger van Poetin’ onderzochten

Zonder juridische status zijn militaire privébedrijven verboden in Rusland, maar Wagner zou sinds juni 2014 volgens de Oekraïense media in het geheim militaire operaties uitvoeren namens het Kremlin en deelnemen aan gevechten in Oost-Oekraïne aan de kant van de pro-Russische separatisten. De groep zou daarna ook in Syrië succesvol zijn geweest, waar het parallel met het Russische leger deelnam aan de strijd. De huurlingen van Wagner worden ook wel ‘het geheime leger van Poetin’ genoemd. Wagner wordt beschreven als een geheimzinnige groep met gespecialiseerde militairen die in het duister opereren.

Betrokkenheid Kremlin?

De laatste weken doken er ook berichten op over Russische huursoldaten van het militaire privébedrijf die actief zouden zijn in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Rusland zelf ontkent elke betrokkenheid met Wagner of de huursoldaten. Maar Djemal, Rastorgoejev en Radsjenko wilden dat, in opdracht van ICC, toch verder onderzoeken; zowel de aanwezigheid van de huursoldaten in de CAR als de mogelijke betrokkenheid van het Kremlin.

Ze zijn er nooit toe gekomen, want maandag -het drietal was toen drie dagen in de CAR- werd hun wagen in de buurt van de stad Sibut (ongeveer 200 kilometer ten noordoosten van hoofdstad Bangui) een hinderlaag gelokt en aangevallen door 10 mannen. Wat er dan gebeurd is, is niet duidelijk: of de drie journalisten werden in de auto zelf doodgeschoten, of ze werden gedwongen om uit te stappen en werden dan langs de kant van de weg doodgeschoten.

Rusland geschokt door mysterieuze moord op drie journalisten in Afrika die ‘het geheime leger van Poetin’ onderzochten
Foto: AP

Overval?

De identiteit van de aanvallers noch het motief ervan is gekend. Het kon een ‘gewone’ overval geweest zijn, klinkt het bij het Russische persagentschap Interfax. Onder andere een dure camera en heel wat cash verdwenen mee uit de wagen. Volgens het Russische staatspersagentschap Tass was mogelijk ook Seleka, een gewapende moslimgroep, bij de aanval betrokken. Afsplitsingen van de groepering pleegden de voorbije jaren al meerdere aanslagen in de CAR.

Sinds Seleka in 2013 de president opzij schoof is het zeer onrustig en instabiel in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Velen vragen zich dan ook af hoe het komt dat de journalisten niet met veiligheidsbewakers reisden. Het vermoorden van journalisten is dan wel zeldzaam in het land, maar het is in het verleden wel degelijk al gebeurd. Zo stierf in 2014 de Franse fotojournaliste Camile Lepage in het land.

Volgens Anastasia Gorshkova van het ICC werden de drie journalisten geconfronteerd met heel wat logistieke uitdagingen om naar Afrika te reizen. Het duurde onder andere weken om een Russisch-sprekende tolk te vinden. En veiligheidsadviseurs vinden bleek volgens Gorshkova onmogelijk. Het team, alledrie ervaren oorlogsverslaggevers, had daarom besloten om toch alleen te gaan. Die logistieke problemen hadden de journalisten ook doen beslissen om te reizen met een toeristenvisum, in plaats van met een werkvisum.

Chauffeur?

Omdat de drie onder andere de betrokkenheid van het Kremlin bij militaire activiteiten in de Centraal-Afrikaanse Republiek gingen onderzoeken, wordt ook in de richting van Rusland of Wagner zelf gekeken als mogelijke opdrachtgevers van de aanval. Dat Rusland zelf al snel wees richting Seleka doet speculaties daarover oplaaien.

En ook de rol van de chauffeur van het drietal wordt in vraag gesteld. Die kon wonderwel ongedeerd ontsnappen. En ook in de dagen voor de dodelijke aanval stelde het ICC zich al vragen bij de chauffeur. Dat gebeurde nadat de wagen van de drie verslaggevers en hun chauffeur door de politie was tegengehouden vlakbij het hotel waar het drietal verbleef, en ze gedwongen werden om steekpenningen te betalen. Nadien bleek dat de chauffeur als tussenpersoon had gefungeerd. Bij het ICC hadden ze dus hun twijfels, volgens hen gedroeg de chauffeur zich verdacht. Maar Kirill Radsjenko had de redacteurs van ICC verzekerd dat de chauffeur niet samenwerkte met de politie en dat er geen reden was tot bezorgdheid.

De drie journalisten waren gewend om in oorlogsgebied te werken. Ze wisten wat de risico’s waren van hun job. Toch schokt de dood van de drie Rusland erg. Ze werden ook alom geprezen in Rusland voor hun werk.

De rol van Wagner in de Centraal-Afrikaanse Republiek en mogelijke banden met het Kremlin kunnen voorlopig dus niet meer verder onderzocht worden. Een woordvoerder van de Centraal-Afrikaanse Republiek zei eerder deze week dat er een onderzoek zal worden ingesteld naar de aanval.

Of Rusland op een of andere manier achter de aanval zit, zal nog moeten blijken. Al is de kans klein dat daar ooit duidelijkheid over zal komen, gezien de gebrekkige werking van de politie- en onderzoekseenheden in het instabiele CAR. Poetin-vijand en financierder van het onderzoeksproject Mikhaïl Khodorkovski hoopt er alleszins wel op. Hij benadrukt dat hij zich zal inspannen om de daders van de moord te vinden.

Rusland geschokt door mysterieuze moord op drie journalisten in Afrika die ‘het geheime leger van Poetin’ onderzochten

Sinds 2013 is het onrustig in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Slechts 20 procent van het land is nog in handen van de regering. De overige 80 procent wordt gecontroleerd door zo’n 15 Christelijke en Islamitische milities. Al duizenden mensen werden in het conflict gedood. Zo’n 500.000 mensen zijn op de vlucht. Rusland helpt recent overheidstroepen, onder andere door training te geven aan soldaten en door het leveren van wapens. Moskou hoopt ook meer invloed te krijgen in de regio, waar zich meerdere lucratieve mijnen bevinden.

Rusland geschokt door mysterieuze moord op drie journalisten in Afrika die ‘het geheime leger van Poetin’ onderzochten
Foto: REUTERS
Door lbo