Jan Fabre door 20 (ex-)werknemers beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag

Foto: AFP

Twintig (ex-)werknemers beschuldigen choreograaf en theatermaker Jan Fabre van seksisme, machtsmisbruik en grensoverschrijdend gedrag. Hun MeToo-verhalen gaan van denigrerende opmerkingen tot ­dubieuze fotoshoots.

In een open brief die donderdagochtend is verschenen op de site van het cultuurblad Rekto:verso doen twintig (ex-)werknemers een boekje open over de wantoestanden bij Jan Fabres gezelschap Troubleyn. Acht onder hen ondertekenden de brief in naam, twaalf deden dat anoniem. Het gaat vooral om danseressen die elkaar deze zomer online vonden. Volgens hen vertoont het gedrag van Fabre duidelijke patronen doorheen de tijd. De brief lijst verhalen op die zouden hebben plaatsgevonden van eind jaren negentig tot dit voorjaar.

Vooral jonge en onervaren danseressen zouden het moeten ontgelden. Zo werpt Fabre hen geregeld denigrerende opmerkingen toe. Die kunnen seksistisch zijn (zoals “Je bent mooi, maar je hebt geen verstand, zoals een kip zonder kop”) of racistisch (zoals wanneer hij tegen een niet-Europese stagiaire zegt dat “als ze niet beter gaat spelen, hij haar zal terugsturen naar haar land”).

LEES OOK. Waar Fabre allemaal van beschuldigd wordt: vernederingen, seksisme, racisme, stalking, agressie, en seksuele intimidatie

Jan Fabre door 20 (ex-)werknemers beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag
Foto: EPA-EFE

Stalking en agressie

Het blijft niet bij verbale vernederingen alleen. Acht danseressen getuigen over een “semigeheim fotografieproject” dat Fabre al jaren zou uitbouwen naast zijn gezelschap. Daarvoor nodigt hij geregeld uitverkoren danseressen bij hem thuis uit, waar hij hen ook seksueel probeert te benaderen. “Ik was al minstens een jaar bij het gezelschap betrokken, toen Fabre mij vroeg voor een neven­project, waarover ik tegen niemand iets mocht vertellen”’, getuigt een danseres. “Het heette werk, maar voelde heel on­gemakkelijk. Ik kreeg alcohol en dan drugs aangeboden om me vrijer te voelen – het blijft de enige keer in mijn leven dat ik drugs genomen heb – en dat leidde er uiteindelijk toe dat Fabre mij vroeg om meer.”

Volgens de danseressen golden dit fotoproject en de “seksruil” als “verborgen valuta” binnen de compagnie. Eraan deel­nemen stelde Fabre voor als een toegang tot solo’s of andere jobs in de toekomst. Als danseressen niet ingingen op zijn avances, werden ze naar eigen zeggen het slacht­offer van stalking, agressie en manipulatie. Een danseres die weigerde om nog meer sexy fotoshoots te doen, zou een kleinere rol gekregen hebben in het stuk dat ze op dat moment repeteerden. Ze werd ook bedreigd: “Eén keer volgde ik zijn instructies niet snel genoeg op en kwam hij roepend de scène op, met zijn vuist in de lucht, alsof hij me zou slaan. Hij zei: Mocht de première er niet aankomen, had ik je van mijn podium gehaald.

Fabre zelf maakt geen geheim van het bestaan van die fotoshoots. Verschillende foto’s publiceerde hij al onder het alter ego Janek Ammeneczyck in zijn vroegere kunsttijdschrift Janus.

LEES OOK. Het interview dat de beschuldigingen uitlokte: “Bij ons is er veertig jaar lang nooit een probleem mee geweest.Jamais.”

Geheime band

De problemen bij Troubleyn zouden zich al twintig jaar voordoen, maar duren nog steeds voort, ook na de hele ­MeToo-storm en de anonieme verhalen over grensoverschrijdend gedrag in de dans, die onthuld werden door Engagement, een actiegroep van danseressen. Volgens de brief zijn in de voorbije twee jaar al drie danseressen opgestapt bij Fabre na herhaalde seksistische beledigingen en ongewenste seksuele intimiteiten. Nadat een danseres als eerste haar MeToo-ervaring had aangekaart binnen het gezelschap, stapten nog eens drie andere danseressen op uit solidariteit, omdat ze de mistoestanden niet langer passief wilden ondergaan.

LEES OOK. Sven Gatz: “Als dansers eerst moeten ingaan op avances, is enorme grens overschreden”

Zwijgcultuur

Dat de mistoestanden zo lang verborgen bleven, ligt volgens de danseressen aan het gebrek aan een respectvolle omgeving. “Troubleyn is geen plek waar je een open gesprek hebt.” Pogingen om binnen de compagnie te spreken over MeToo, draaiden op niets uit. Ofwel werd de discussie ver­meden, ofwel kregen de dansers te horen dat ze vrij waren om te vertrekken als de situatie hen niet zinde.

Omdat de meeste feiten juridisch niet strafbaar zijn en sommige zelfs verjaard, vonden de danseressen geen oplossing in een rechtszaak. In hun brief roepen ze de cultuurwereld op om de zwijgcultuur te door­breken en vragen ze de overheid om in actie te komen. Sven Gatz heeft het departement Cultuur, Jeugd en Media gevraagd na te gaan wat er precies gebeurd is bij Troubleyn. “Ik wacht de conclusies van mijn administratie af ”, zegt hij.

Concrete eisen formuleren de danseressen niet. Met hun brief willen ze vooral verhinderen dat het grensoverschrijdend gedrag bij Troubleyn zich herhaalt en nieuwe danseressen waarschuwen.

LEES OOK. Deze kunstwerken maakten Jan Fabre wereldwijd beroemd en berucht

Jan Fabre door 20 (ex-)werknemers beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag
Foto: ISOPIX

Manager ontkent alles

“We betreuren deze aanval via de media, aangezien zo een oneerlijk publiek proces wordt ­gevoerd”, schrijft Mark Geurden, manager van Troubleyn. “Jan ­Fabre wordt aan de schandpaal genageld op basis van anonieme getuigenissen en moeilijk te controleren beweringen. Het gezelschap werd niet op voorhand gecontacteerd door het Instituut voor de ­gelijkheid van vrouwen en mannen voor een ­gesprek, noch door de ­initiatiefnemers van de open brief. We kennen de identiteit van de ­ondertekenaars niet, maar nodigen hen en het Instituut uit tot een open gesprek.”

“Het is geen geheim dat Jan Fabre een uit­gesproken karakter heeft en direct kan overkomen als regisseur. Dat be­tekent echter niet dat er ook sprake is van seksueel overschrijdend gedrag. Tijdens een ­artistiek proces kom je soms op gevoelig terrein: wat wel kan voor de ene acteur of danser, kan niet voor de andere. We trekken bij Troubleyn wel een duidelijke grens: ­alles moet gebeuren met wederzijdse toestemming. Troubleyn betwist de insinuaties dat on­gepast gedrag toegedekt zou worden. De brief stelt dat er geen open cultuur bestaat om dit bespreekbaar te maken. Dat klopt niet.”

Door Filip Tielens