Wetenschappers ontdekken: de ziekte van Leonardo Da Vinci die zijn schilderijen nóg beter maakte

Bron © JAMA Network, American Medical Association

Foto: Biblioteca Reale, Turin

De beroemde kunstenaar Leonardo Da Vinci leed aan een oogafwijking, die zijn kunstwerken tot een hoger niveau heeft getild. Dat zijn wetenschappers van de Stedelijke Universiteit van Londen te weten gekomen. Na de analyse van zes iconische kunstwerken bleek dat de Italiaanse grootmeester uit de Renaissance aan exotropie leed.

“Leonardo Da Vinci leed aan exotropie: een vorm van strabismus waardoor zijn ogen naar buiten uitweken”, verklaart Christopher Tyler, onderzoeker aan de afdeling Gezondheidswetenschappen van de Stedelijke Universiteit in Londen. Eén pupil staat dus meer naar de buitenkant gericht dan de andere. In zijn paper in het academisch dagblad ‘JAMA Ophtalmol’ legt hij uit welke gevolgen de oogafwijking had voor het werk van Da Vinci. En dat blijkt geen handicap geweest te zijn voor de kunstenaar, integendeel. Volgens de wetenschappers zou hij zelfs baat hebben gehad bij de exotropie.

Voordeel?

Het lijkt haaks op elkaar te staan: een oogafwijking als voordeel. Maar dat was het wel degelijk voor Leonardo Da Vinci, zo schrijven de onderzoekers. “Schilders en tekenaars met strabismus en exotropie kunnen zich beter concentreren op een tweedimensionaal oppervlak”, klinkt het. Eén oog is immers maar op een specifieke punt gericht, terwijl het andere een andere kant opkijkt.

Dat is bijzonder handig voor het overbrengen van een driedimensionale wereld op een tweedimensionaal vlak. “Mogelijk heeft de oogafwijking dus bijgedragen aan zijn uitzonderlijk vermogen om ruimte op het platte doek vast te leggen. Vooral zijn representaties van gezichten en objecten in de verte getuigen immers van een bijzondere manier van schilderen, iets wat eigen is aan de stijl van Da Vinci”, aldus het onderzoek.

Graden verschil

De wetenschappers kwamen tot de conclusie na onderzoek van verschillende schilderijen en beeldhouwwerken. Kunstleraar Andrea del Verrocchio creëerde zijn ‘David’ naar het evenbeeld van Leonardo Da Vinci. Nadat de onderzoekers cirkels en ellipsen tekenden rond de ogen was het duidelijk zichtbaar: zijn ogen zijn niet gelijk uitgelijnd.

Wetenschappers ontdekken: de ziekte van Leonardo Da Vinci die zijn schilderijen nóg beter maakte
Foto: American Medical Association

Toeval zou je kunnen denken, maar niets bleek minder waar. Ook in Da Vinci’s eigen werk kwamen de onderzoekers tot dezelfde conclusie. In zijn ‘Salvator Mundi’ wijken de ogen ook af.

Wetenschappers ontdekken: de ziekte van Leonardo Da Vinci die zijn schilderijen nóg beter maakte

Na het onderzoeken van 6 schilderijen, 2 beeldhouwwerken, 2 olieverfschilderwerken en 2 tekeningen - die volgens kunsthistorici deels of volledig op Da Vinci’s eigen voorkomen zijn gebaseerd - blijken die allemaal de opvallende afwijking te hebben. Gemiddeld wijkt één oog ongeveer -10,3 graad af van de stand van het andere oog. En dat wijst volgens medische normen op exotropie.

Icoon

Leonardo Da Vinci was één van de meest vooraanstaande kunstenaars en wetenschappers van de Italiaanse verlichting. Zijn palmares was enorm: hij was schilder, beeldhouwer, schrijver, componist, architect, ingenieur, uitvinder, natuurkundige, scheikundige, anatomist én filosoof. De Italiaan, die leefde van 1452 tot 1519, staat ook nu nog bekend als schoolvoorbeeld van de homo universalis en het genie.

Door mrra