20 jaar geleden maakten we kennis met de euro: twee crisissen later blijft de munt een “fragiele kolos”

Bron © BELGA

Foto: BELGAIMAGE

De euro blaast op 1 januari 2019 twintig kaarsjes uit. De eenheidsmunt legde een bewogen parcours af, inclusief het overleven van de economische crisis van 2008 en de schuldencrisis van 2010-2012, maar blijft wel de op een na grootste munt ter wereld. Toch zal de euro zonder een toenemende stabiliteit binnen de eurozone een “fragiele kolos” blijven, aldus economen.

De euro werd in eerste instantie geïntroduceerd als virtueel instrument dat gebruikt werd door financiers en boekhouders, alvorens in januari 2002 de munt te worden waarmee 340 miljoen inwoners van 19 landen vandaag betalen.

Volgens de Europese Centrale Bank heeft de introductie van de eenheidsmunt een escalatie van de prijzen vermeden. Uit een rapport dat de ECB in november publiceerde, blijft de munt bovendien populair, ondanks de opkomst van populistische en eurokritische bewegingen. Zo meent 74 procent van de inwoners van de eurozone dat de introductie van de euro voordelig is voor de Europese Unie, terwijl 64 procent vindt dat de munt goed is voor zijn eigen land.

Stimulans voor internationale handel

“De euro is verankerd in de populatie. Zelfs de anti-establishmentpartijen hebben moeten buigen”, zegt econoom van de Brusselse denktank Bruegel, Nicolas Véron. Ook heeft de euro de internationale handel gestimuleerd, waardoor de munt na de dollar de meest gebruikte munt ter wereld werd.

De financiële crisis van 2008 en de schuldencrisis van 2010-2012 deden de euro echter wankelen, en hebben de aandacht gevestigd op de handicaps waarmee de euro al van in het begin te kampen had: een gebrek aan budgettaire solidariteit in Europa door de bundeling van schulden en investeringen en dus ook risico’s, de grote verschillen tussen de verschillende economieën, het ontbreken van een ultieme kredietverlener, enzovoort.

Spanningen in het zuiden

De euro heeft ook geleid tot spanningen tussen de zuidelijk en noordelijk gelegen landen, in het bijzonder in navolging van de Griekse crisis. Zo beschuldigden de Zuid-Europese landen de noordelijke landen van neoliberalisme, terwijl het noorden het zuiden laks noemt, aldus professor aan de IESEG School of Management Eric Dor.

ECB-voorzitter Mario Draghi kon in de zomer van 2012 de brand blussen door te verzekeren dat zijn instelling er “alles aan zou doen om de euro te redden”. Met een programma om, onder voorwaarden, een ongelimiteerde hoeveelheid schulden op te kopen van landen, kan de ECB de rust doen terugkeren. Om de inflatie in te dammen, bracht ze vervolgens de rente naar het laagst mogelijke niveau, en kocht in totaal 2.600 miljard dollar aan schulden op.

Op politiek vlak werd echter weinig gedaan om de gebreken van de euro aan te pakken. De 19 landen hebben vandaag nog steeds geen middelen om de convergentie te realiseren of om investeringen te doen om het hoofd te bieden aan de economische uitdagingen. De Franse president Emmanuel Macron had een zeer ambitieuze begroting voor ogen, maar dat was zonder Duitsland gerekend, dat gekant is tegen elke vorm van het herverdelen van de schulden.

Europees budget

Eerder deze maand nog hebben de Europese leiders ingestemd met de uitwerking van een bescheiden apart budget voor de eurozone. In hun slotverklaring geven de leiders de ministers van Financiën de opdracht om voort te werken aan een “budgettair instrument voor convergentie en concurrentiekracht voor de eurozone”.

Tegen juni 2019 zouden de ministers het eens moeten raken over de voornaamste kenmerken van dat budget, dat deel zal uitmaken van de algemene Europese begroting. De omvang van dat eurobudget zal dan ook beslecht worden tijdens de onderhandelingen over de meerjarenbegroting na 2020.

Volgens economist van de Bank of America Merrill Lynch Gilles Moec bevindt de ECB zich vandaag op het einde van haar krachten, nadat ze de munt en het bankensysteem heeft gestabiliseerd.

Véron toont zich echter optimistischer. Volgens hem is de euro na de sanering van de banken en van de staatsschuld en de tussenkomst van de Europese Centrale Bank vandaag een “kolos met stenen voeten, in plaats van voeten van klei”.

Door adm