Aangeboden door AXA

Hoe vierden Vlamingen feest in de tijd van Bruegel?

© Pieter Bruegel de Oude, De boerenbruiloft, © Kunsthistorisches Museum, Wenen

© Pieter Bruegel de Oude, De boerendans, © Kunsthistorisches Museum, Wenen

© De biografie van Pieter Bruegel door Leen Huet verscheen bij Uitgeverij Polis.

1 / 3

Vlaanderen viert graag feest. Dat was vijf eeuwen geleden ook al zo, als we mogen afgaan op de drinkende en dansende boeren op de schilderijen van Pieter Bruegel. Hoe betrouwbaar is dat beeld?

Mediahuis Brand Studio

Zonder Bruegel zouden wij niet veel geweten hebben van feesten uit zijn tijd, vertelt kunsthistorica Leen Huet. Zij schreef een biografie over de schilder en kent zijn werk door en door. De meeste tijdgenoten van Bruegel schilderden alleen feesten van de adel.

Bruegel daarentegen ging letterlijk de boer op. Samen met zijn vriend Hans Frankert reisde hij rond in de Noorderkempen, in de buurt van Rijkevorsel. Waarschijnlijk heeft hij daar deelgenomen aan feesten en kermissen, en die schilderde hij met veel oog voor detail en realisme. “Je ziet dat mensen feest vierden zoals wij vandaag: met lekker eten en drank, met muzikanten en met dans. In die zin is er weinig veranderd.”

Rijstpap met saffraan

Uit de schilderijen leidt Huet af dat Bruegel vooral welgestelde boeren geschilderd heeft. De mensen zijn goed gekleed, er is geen armoede te zien. Zelfs de etenswaren wijzen daarop. Op het overbekende schilderij ‘De boerenbruiloft’ is rijstpap te zien die met saffraan bereid lijkt te zijn. “Dat zou kunnen kloppen”, zegt Huet. “Via Antwerpen werden allerlei exotische specerijen ingevoerd. Het is heel aannemelijk dat rijke boeren ook al saffraan gebruikten, hoewel dat een heel duur ingrediënt was. Maar je trouwt maar één keer, zeker in de zestiende eeuw, en een huwelijksfeest mocht wel wat kosten.”

De griezelfilms van die tijd

Tijdens zijn leven stond Bruegel vooral bekend als landschapschilder, weet Huet. “Dat waren geen realistische landschappen. Je ziet bijvoorbeeld een Brabants dorp dat aan de voet van de Alpen lijkt te liggen, en dan is er nog een doorkijk naar een oceaan. Bruegel construeerde een zo gevarieerd mogelijk landschap. Hij werd daar echt om bewonderd.”

Bruegel werd ook ‘de nieuwe Jeroen Bosch’ genoemd. “Voorstellingen van de hel waren in die tijd erg populair, een beetje zoals wij vandaag graag naar griezelfilms kijken”, legt Leen Huet uit. “En in het schilderen van helletaferelen heeft Bruegel zijn voorganger nog overtroffen met zijn sombere trilogie: ‘De Dulle Griet’, ‘De val van de opstandige engelen’ en ‘De triomf van de dood’. Vreemd genoeg schilderde Bruegel die werken op een moment dat het in Vlaanderen politiek en economisch goed ging. Er was net vrede gesloten met Frankrijk en alles leek goed te gaan. Een aantal jaar later, wanneer de godsdienstoorlogen beginnen en de hertog van Alva arriveert, dan trekt Bruegel naar het platteland om feestende boeren te schilderen. Dat viel me enorm op: wanneer het goed gaat, schildert hij sombere zaken en omgekeerd.”

Bruegel als Vlaams icoon

Na zijn dood geraakte Bruegel in de vergetelheid. Pas aan het begin van de twintigste eeuw werd hij herontdekt. En uit die tijd stamt het typische beeld van Bruegel als schilder van het Vlaamse volks- en boerenleven. “Vooral de roman Pieter Bruegel (1926) van Felix Timmermans heeft daarin een grote rol gespeeld. Timmermans laat in die roman Bruegel op het platteland opgroeien. Maar eigenlijk weten we niets over de jeugd van Bruegel. Wellicht is hij in Antwerpen opgegroeid, maar Timmermans heeft hem verplant naar de buiten. En die roman had zo veel succes dat hij het beeld van de volkse Bruegel mee bepaald heeft.”

Wanneer de samenstellers van het kookboek van de Boerinnenbond een naam zoeken voor een uitgebreide feestmaaltijd, ligt de term ‘Bruegelmaaltijd’ dan ook voor de hand. “Ik denk niet dat de Boerinnenbond studies heeft gemaakt over de keuken van de zestiende eeuw”, zegt Huet al lachend. “Maar een buffet op het platteland zal er vier eeuwen later niet veel anders uitgezien hebben, met typische warme en koude lekkernijen zoals balletjes met kriekjes, geperste kop, pensen, rijstpap, vlaai… Boeren hebben altijd goed eten gehad.”

Waarom AXA en De Plezantste Gemeente?

Een gemeente waar het plezant vertoeven is, daar wint iedereen bij. Net daarom slaan AXA en Het Nieuwsblad de handen in elkaar. Waar Het Nieuwsblad een jaar lang de plezantheidsgraad in alle Vlaamse gemeenten zal vaststellen, staat AXA voor de gemeenten klaar om ze allemaal stuk voor stuk nog plezanter en veiliger te maken. Door met het juiste advies lokale besturen te ontzorgen, kun je je focussen op wat er echt toe doet: een betere en plezantere buurt!

Meer weten over hoe AXA jouw gemeente ontzorgt? Hier vind je meer informatie.