Nederlandse verkiezingen verrassen: mogen we zondag bij ons op hetzelfde scenario rekenen?

In Nederland was donderdag, bij de Europese verkiezingen, duidelijk sprake van een Timmermans-effect. Foto: EPA-EFE

Niet het eurokritische Forum voor Democratie van Thierry Baudet maar de pro-Europese sociaaldemocraten van de PvdA en hun kopman Frans Timmermans zijn – als de exitpoll bewaarheid wordt – de verrassende winnaar van de Europese stembusgang in Nederland. “Dit is écht wel een opsteker voor de EU”, zegt Europakenner Hendrik Vos van de UGent.

De PvdA van Frans Timmermans, de nummer twee van de Europese Commissie (na voorzitter Jean-Claude Juncker), heeft gisteren voor een verrassing van formaat gezorgd: de sociaaldemocraten, die in de verkiezingen voor de Provinciale Staten afgelopen maart amper 8,5 procent van de stemmen haalden, klokken nu af op ruim 18 procent, zo blijkt uit de exitpoll. De partij gaat van drie naar vijf zetels. Dat is er één meer dan de liberale VVD van premier Mark Rutte, die ook één zetel wint en zo de nieuwkomer Forum voor Democratie van woelwater Thierry Baudet voorblijft. Die haalt vanuit het niets drie zetels. Sterk, maar minder dan gedacht én vooral ten nadele van die andere rechts-populistische partij, de PVV van Geert Wilders: die valt terug van vier naar één zetel.

Hoe verrassend is deze uitslag?

Nederlandse verkiezingen verrassen: mogen we zondag bij ons op hetzelfde scenario rekenen?
Professor Hendrik Vos van de UGent. Foto: bdw

“Toch wel vrij groot”, zegt professor Hendrik Vos, Europakenner van de UGent. “De opkomst lag niet alleen zo’n 4 procent hoger dan de vorige keer, de Nederlanders hebben ook de pro-Europese kaart getrokken: naast de PvdA winnen ook de liberale VVD en Groen Links een zetel, terwijl uitgesproken anti-Europese of eurokritische partijen zoals de PVV en de extreemlinkse SP zetels kwijtspelen. Bovendien is de gevreesde populistische dijkbreuk uitgebleven: niet alleen is de klap voor Wilders groter dan voorspeld maar ook scoort Baudet minder goed dan verwacht. Zijn Forum voor Democratie werd bij de verkiezingen in maart nog de grootste partij van Nederland. De huidige tegenslag zal Baudet wellicht niet hebben zien aankomen.”

Waarom scoort Thierry Baudet minder hoog dan verwacht?

Nederlandse verkiezingen verrassen: mogen we zondag bij ons op hetzelfde scenario rekenen?
Thierry Baudet van FvD (rechts) op campagne met zijn Europese lijsttrekker Derk-Jan Eppink, die eerder al voor Lijst Dedecker (LDD) in het Europees Parlement zetelde. Foto: EPA-EFE

“Omdat zijn forse anti-Europese standpunten voor heel wat Nederlanders meer dan een brug te ver zijn”, zegt Hendrik Vos. Baudet heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij “ideologisch tegen de EU, tegen de interne markt, tegen de open grenzen, tegen de euro, tegen het hele ding is. Dat staat in ons verkiezingsprogramma en is al jaren onze lijn”, liet hij eerder optekenen in De Volkskrant. Hij nam weliswaar wat gas terug naarmate de campagne vorderde – in het veelbesproken debat met Mark Rutte zei hij zelfs dat “een Nexit niet ter zake doet bij deze verkiezing” – maar “de Nederlanders hadden duidelijk geen zin in zo’n avontuur”, aldus professor Vos. “Misschien had Baudet een voorbeeld moeten nemen aan Marine Le Pen: ook zij pleitte lang voor een Frexit, maar heeft dat idee intussen laten vallen.”

Beleven we de zwanenzang van Geert Wilders?

Nederlandse verkiezingen verrassen: mogen we zondag bij ons op hetzelfde scenario rekenen?
De hoogdagen van Geert Wilders (PVV) lijken stilaan voorbij. Foto: EPA-EFE

“Wilders incasseert toch weer een flinke klap, nadat hij bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart ook al zetels was kwijtgespeeld aan diezelfde Thierry Baudet”, zegt de Europaspecialist van de UGent. “Je ziet duidelijk dat de populariteit van populistische partijen staat of valt met de kracht en de uitstraling van de leider van het moment. Wilders moet stilaan zijn meerdere erkennen in Baudet.”

Dat Baudet Wilders’ partij aan het leegzuigen is, verwondert de professor dan ook niet: “Ik heb al langer het gevoel dat, als het er écht op aankomt, al die populistische partijen uiteindelijk toch minder aanhang hebben dan de aandacht die we eraan besteden laat vermoeden.”

Is deze uitslag hoopvol voor Europa? En voor de sociaaldemocraten in het bijzonder?

“Voor Europa is deze uitslag, als hij zondagavond wordt bevestigd, een stevige opsteker. Het bewijst dat pro-Europese partijen die een centrumkoers volgen – of dat nu liberaal, christendemocratisch of sociaaldemocratisch is – kunnen weerstaan aan de pletwals van anti-Europese extreme partijen.”

Maar of de overwinning van de PvdA ook de sociaaldemocratie elders in Europa de wind in de zeilen zal geven, betwijfelt Hendrik Vos: “De Nederlanders hebben zich toch vooral van hun chauvinistische kant laten zien door Frans Timmermans te steunen. Die is door de Europese sociaaldemocraten als ‘Spitzenkandidaat’ naar voren geschoven om Juncker op te volgen als Commissievoorzitter, en de Nederlanders lijken hem dat te gunnen.”

Al ziet Timmermans dat zelf – uiteraard – anders. Volgens hem bewijst deze uitslag dat de Nederlanders “een ander Europa” willen, een Europa dat “zich harder inzet voor klimaat, op sociaal vlak meer samen doet en grote bedrijven eindelijk belastingen laat betalen”. Een gevoel dat volgens hem ook in de andere Europese landen leeft. Zondagavond laat weten we hoe de vork écht in de steel zit.

Door Kristof Simoens
VOOR ABONNEES