Verkiezingen 2019: alles wat je moet weten voor je zondag gaat stemmen

Foto: Lisa Van Damme; LVD

De afgelopen weken waren vooral de politici aan het woord, zondag is het eindelijk aan jou. Om het feest van de democratie goed voorbereid in te zetten, is het handig om de spelregels te kennen. Wat kan, wat mag, wat moet? Hieronder vind je een handleiding met tips and tricks over de politieke strijd voor het land. Alles wat je altijd al had willen weten over de verkiezingen, maar niet durfde te vragen.

Waarvoor moet ik precies stemmen?

Zondag zijn er drie verkiezingen: voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers, het federale parlement dus. Voor het Vlaams Parlement. En voor het Europees Parlement. Indien je in Brussel woont, moet je ook nog voor het Brussels Parlement stemmen. De Senaat is niet meer rechtstreeks verkozen. Die extra stembrief is er dus niet meer.

Explainer - Waarvoor moeten we stemmen op 26 mei?. Video: Het Nieuwsblad

Hoeveel parlementsleden moeten we verkiezen?

Voor de Kamer worden in heel Vlaanderen 87 Nederlandstalige parlementairen verkozen. Die 87 zetels zijn verdeeld over de 5 Vlaamse provincies, die ook de kieskringen vormen: 16 in West-Vlaanderen, 20 in Oost-Vlaanderen, 24 in Antwerpen, 15 in Vlaams-Brabant en 12 in Limburg.

In het Vlaams Parlement zijn er 124 verkozenen. Dat zijn er 33 in Antwerpen, 6 in Brussel, 16 in Limburg, 27 in Oost-Vlaanderen, 20 in Vlaams-Brabant en 22 in West-Vlaanderen.

De vertegenwoordigers voor het Europees Parlement verkiezen we niet via provinciale kieskringen, maar in een Vlaamse kieskring. In totaal verkiezen de Vlamingen 12 Europese parlementsleden.

Op wie kan ik stemmen?

Met deze tool kan u gemakkelijk door de kieskringen en de grote partijen – Open VLD, N-VA, Vlaams Belang, CD&V, PVDA, Groen en SP.A – scrollen om kandidaten terug te vinden.

Op wie moet ik stemmen?

Dat staat je natuurlijk volledig vrij. Als je nog geen idee hebt welke partij het beste bij jou past, kan je onze Stemcheck eens uitproberen. Daarnaast hebben we ook een Politiek vriendenboekje waar je alle kandidaten wat beter kan leren kennen.

Wanneer kan ik gaan stemmen?

Dat hangt ervan af je op papier stemt of elektronisch. De bureaus waar nog met potlood en papier wordt gestemd, openen om 8 uur en sluiten om 14 uur. Waar je met de computer stemt, zijn de bureaus twee uur langer open.

Hoe moet ik (geldig) stemmen?

Wil je zeker geldig stemmen, dan moet je eigenlijk maar één regel onthouden: blijf altijd binnen de lijst van dezelfde partij. Daar kun je ofwel de lijststem (het bolletje helemaal bovenaan) inkleuren, waarmee je aangeeft dat je niet alleen voor die partij bent, maar ook akkoord gaat met de volgorde van de kandidaten. Ofwel kun je één of verschillende voorkeurstemmen voor kandidaten uitbrengen. Een combinatie van én lijststem en voorkeurstemmen mag ook. Wie per computer stemt, kan overigens niet ongeldig stemmen. Met potlood en papier kan dat wel. Door voor verschillende partijen te stemmen, (aan)tekeningen aan te brengen op de stembrief of iets anders dan het rode potlood te gebruiken.

Explainer - Hoe stem je geldig?. Video: Het Nieuwsblad

Moet ik stemmen?

België is samen met Griekenland het enige EU-land waar stemplicht geldt. Iedereen die een stembrief krijgt, moet dus gaan stemmen. Of zich toch gaan aanbieden in het kiesbureau. In het stemhokje zelf mag je uiteraard blanco of ongeldig stemmen.

Wat riskeer ik als ik niet ga stemmen?

Wie niet gaat stemmen zonder geldige reden of geen volmacht geeft, riskeert een boete van 40 tot 80 euro. Wie verschillende verkiezingen na elkaar zondigt, betaalt al tussen de 80 en de 200 euro. Wie in 15 jaar tijd vier keer niet gaat stemmen, kan voor 10 jaar geschrapt worden van de kieslijsten. Maar let op: Justitie heeft weinig of geen aandacht voor wie verzaakt aan zijn burgerplicht. De boetes worden gewoon niet geïnd of uitgeschreven. En de lijsten met zondaars worden na een aantal maanden gewoon in de prullenmand gegooid. Wie bijzitter in of voorzitter van een kiesbureau is, moet wel oppassen. Indien zij hun kat sturen, worden ze wel vervolgd. Lees meer

Hoe geef ik een volmacht?

Indien je zelf niet kunt gaan stemmen, mag je iemand een volmacht geven. Die persoon mag wel nog geen andere volmacht hebben, aangezien één iemand maar één volmacht mag hebben. Dat om te vermijden dat politici bijvoorbeeld in rusthuizen verschillende volmachten gaan ronselen.

Om een volmacht te geven, moet je wel een formulier invullen dat hier te vinden is. Dat kan zelfs tot op de dag van de verkiezingen. Degene die de volmacht krijgt, moet wel in het kiesbureau gaan stemmen van degene die de volmacht geeft. En hij/zij moet het volmachtformulier bij hebben en het attest dat aangeeft waarom je niet kunt gaan stemmen.

Wat is een geldige reden om een volmacht te kunnen geven?

Ziek zijn is bijvoorbeeld een geldige reden. Je hebt dan wel een medisch attest nodig. Wie moet werken, of voor het werk in het buitenland zit, heeft ook een geldige reden. Daarvoor is een attest van de werkgever nodig. Schippers, marktkramers of kermisreizigers kunnen van de burgemeester een attest krijgen. Gevangenen kunnen uiteraard ook niet gaan stemmen. En studenten kunnen van hun onderwijsinstelling ook een attest krijgen. Vakantie is tot slot ook een geldige reden. Maar ook daarvoor is een attest (van de gemeente) vereist.

Wat als je fysiek niet in staat bent om alleen te gaan stemmen?

Dan mag je je met toestemming van de voorzitter van het kiesbureau laten bijstaan door iemand. Dat mag ook iemand van het kiesbureau zelf zijn.

Mogen niet-Belgen ook gaan stemmen?

Neen, vreemdelingenstemrecht geldt enkel voor lokale verkiezingen. EU-burgers die in België wonen, mogen wel deelnemen aan de Europese verkiezingen, maar moeten zich daarvoor bij de gemeente inschrijven. Dat had ten laatste 28 februari al moeten gebeuren. En eenmaal ze dat doen, moeten ze ook gaan stemmen.

Kunnen Belgen in het buitenland ook stemmen?

Ja, dat kan, maar niet voor het Vlaams Parlement. Wie in het buitenland woont en op de ambassade of het consulaat ingeschreven is, krijgt enkele weken voor de verkiezingen al een stembrief toegestuurd. Dat stembiljet kan dan met de post opgestuurd worden. Maar Belgen kunnen ook op de ambassade of het consulaat zelf gaan stemmen.

Hoeveel kiezers zijn er zondag?

In Vlaanderen zijn we zondag met 4.838.566. De provincie Antwerpen telt de meeste kiezers: 1.314.809. De Oost-Vlaamse kieskring is de tweede grootste met 1.138.720 kiezers. Dan volgen West-Vlaanderen (929.011), Vlaams-Brabant (817.707) en Limburg (638 319). In Brussel zijn er nog eens 588.203 kiezers.

Wat moet ik meenemen naar het kiesbureau?

Jezelf, je stembrief en identiteitskaart.

Wat als ik mijn stembrief heb verloren?

Dan kun je altijd op het gemeentehuis terecht om een nieuwe te vragen. Dat kan tot 12u op de dag van de verkiezingen. Maar eigenlijk is de stembrief niet absoluut noodzakelijk: in principe is het voldoende om in het kiesbureau je identiteitskaart te tonen. En wat als je identiteitskaart plots zoek is? Gewoon bij de gemeente een voorlopig bewijs van identiteit gaan halen.

Mag ik zeggen op wie ik heb gestemd?

De stemming in het kieshokje is wel geheim, maar na afloop rondbazuinen voor wie je hebt gestemd, mag uiteraard wel.

Wat is het verschil tussen blanco en ongeldig stemmen?

Blanco stem je wanneer je het kieshokje binnengaat, de stembrief bekijkt, maar niets invult en die gewoon weer dichtvouwt en onbeschreven in de urne deponeert. Ongeldig stem je wanneer je wel iets invult, maar dat niet volgens de regels doet.

Tellen blanco en ongeldige stemmen mee?

Neen. De verdeling van de zetels gebeurt op basis van de geldige stemmen.

Welk effect hebben blanco en ongeldige stemmen?

Wie niet gaat stemmen, beïnvloedt het resultaat van de verkiezingen niet. Wie blanco of ongeldig stemt, doet dat wel. Die stemmen zijn voordelig voor grote partijen omdat het totale aantal correcte stemmen waarop de verdeling van de zetels wordt berekend kleiner wordt en het voor die grotere partijen dus makkelijker en voor kleinere partijen moeilijker wordt om zetels binnen te halen.

Wat is het verschil tussen effectieve kandidaten en opvolgers?

Effectieve kandidaten staan in de bovenste kolom van een lijst. Het zijn de politici die rechtstreeks kunnen worden verkozen. De opvolgers staan in de onderste kolom. Dat zijn eigenlijk de bankzitters. Zij kunnen niet rechtstreeks worden verkozen, maar mogen dus net zoals in de sport invallen wanneer iemand uitvalt of wordt vervangen. Als iemand van de effectieve kandidaten die verkozen is minister wordt, sterft of om een andere reden niet meer kan of wil zetelen in het parlement. Wie bij de opvolgers de meeste stemmen haalt, wordt de eerste opvolger, de supersub dus.

Hoe worden de zetels verdeeld?

Dat wordt in onderstaande video uitgelegd.

Explainer - Hoe worden de zetels verdeeld na de verkiezingen?. Video: Het Nieuwsblad

Vanaf wanneer komen de eerste resultaten binnen?

Vanaf het moment dat de kiesbureaus sluiten, lopen er al snel (gedeeltelijke) resultaten binnen die een indicatie geven hoe de uiteindelijke verkiezingsuitslag er zal uitzien. Dat zal normaal gezien rond 15.30 uur zijn.

Waar kan ik de resultaten vinden?

Op Nieuwsblad.be volgen we alles op de voet met live verslaggeving en een interactieve kaart met resultaten. Die vind je hier.

Door Farid El Mabrouk
VOOR ABONNEES