“Als de onderhandelingen met Delhaize niet stoppen, dan verzetten we ons juridisch”

Het protest tegen de plannen voor een markthal van Delhaize in de Sint-Annakerk (hier op een protestconcert in januari) houdt aan. “Wij blijven vechten.” Foto: fvv

Gent -

Maandag moet de Gentse gemeenteraad stemmen over de eis van een groep actievoerders om de onderhandelingen met een consortium rond Delhaize over de Sint-Annakerk stop te zetten. Als dat niet lukt, dan dreigt de groep met juridische procedures, bleek donderdag. “Er moeten nog vergunningen volgen. Er is nog veel mogelijk.”

“We pleiten voor een Brexit van het Delhaize-plannen en we zullen de vergunningen aanvechten. We zullen niet stoppen.” De actiegroep SOS Sint-Anna heeft donderdag gedreigd met juridische stappen als de onderhandelingen tussen een consortium rond Delhaize en de Stad Gent niet stilgelegd worden.

Delhaize wil een markthal, een wijnbar en een restaurant installeren in de leegstaande Sint-Annakerk. De Stad Gent, eigenaar van de kerk, ging na lang overleg en enkele aanpassingen principieel al akkoord, maar de onderhandelingen zijn nog niet afgerond.

Maandag moet de Gentse gemeenteraad vijf keer stemmen over de Sint-Annakerk. De actiegroep verzamelde vierduizend handtekeningen om die stemming te kunnen afdwingen. Hun belangrijkste eis is om de onderhandelingen meteen stil te leggen.

LEES OOK: Wordt Sint-Annakerk nu verkocht of niet? “Onze voorkeur is duidelijk”

Al vijftien jaar gesloten

Het proces om de Sint-Annakerk te herbestemmen loopt al tien jaar. Het Gentse bisdom besliste vijf jaar geleden in een uitvoerig ‘kerkenplan’ om de Sint-Annakerk af te stoten. De parochie wil focussen op een kerk aan het Klein Begijnhof in de Lange Violettestraat. Sint-Anna was in de praktijk al vijftien jaar zo goed als gesloten, op enkele vieringen en een zeldzaam orgelconcert na, en er zijn veel kosten aan het beschermde monument.

“Als de onderhandelingen met Delhaize niet stoppen, dan verzetten we ons juridisch”
Foto: fvv

De herbestemming liep moeizaam, maar kon jarenlang rekenen op brede politieke steun. Zo werd de beslissing om de Sint-Annakerk in 2018 op de markt te brengen voor commerciële investeerders unaniem goedgekeurd door de voltallige gemeenteraad, oppositiepartijen incluis. Met name N-VA, dat toen het Vlaamse erfgoedbeleid in handen had met Geert Bourgeois, steunde de plannen nadrukkelijk.

Pas toen in december de naam van Delhaize uit de bus kwam als de kandidaat-investeerder met het beste en enige aanvaardbare voorstel, brak er een storm van protest los in Gent. “We hebben ons inderdaad pas toen laten horen. Maar we hadden inspraak moeten krijgen vanaf dag één”, zeiden de actievoerders donderdag. “De wijk is op geen enkel moment gehoord over die plannen. Wij hebben het moeten ontdekken als het al zo lang in procedure was. Zo zijn er veel kansen verloren gegaan.”

Voorstel van Studio 100

Nadat het bisdom besliste om de Sint-Annakerk aan de eredienst te onttrekken – wat technisch nog steeds niet gebeurd is – ging de Stad Gent op zoek naar een overnemer.

De Stad kocht oude kerkgebouwen in Malem, het Rabot en de Dampoort-wijk om ze een andere toekomst te geven. Maar door de grote kosten aan Sint-Anna was er geen politieke appetijt om ook die kerk over te nemen. Er zijn naar schatting minstens 5 à 6 miljoen euro restauratiekosten aan. Elk jaar zouden ook 100 à 200.000 euro instandhoudingswerken nodig zijn.

“Laat ons blij zijn dat we mensen vinden die dat willen doen”, verklaarde toenmalig schepen Christophe Peeters (Open VLD). “Anders staat de kerk er maar, zoals ze er nu al jaren staat. We kunnen miljoenen euro’s belastinggeld investeren om de Sint-Annakerk in stand te houden of we kunnen dynamiseren en partners zoeken om dat te doen, met respect voor het religieuze karakter.”

Er waren tientallen geïnteresseerden om te investeren in de Sint-Annakerk. Allerlei ideeën passeerden de revue doorheen de jaren, maar niets bleek haalbaar. Zelfs Studio 100 uitte even interesse. Maar na een open oproep besliste een jury om vijf voorstellen te bekijken. De jury was apolitiek samengesteld en telde onder meer de Gentse stadsbouwmeester en Erfgoed Vlaanderen. De vijf voorstellen werden voorgelegd aan bisschop Luc Van Looy, die geen bezwaren uitte.

Uit het juryverslag, dat De Gentenaar in december kon inkijken, bleek dat het voorstel van het consortium rond Delhaize het enige was dat aan de strenge erfgoedvoorwaarden voldeed. Delhaize wordt ook als een kapitaalkrachtige speler gezien, nodig voor de grote investeringen in het gebouw. Delhaize werkt ook samen met Bressers, een architectenbureau met veel ervaring in restauraties dat onder meer aan de Sint-Baafskathedraal werkte.

LEES OOK: Wat waren de andere voorstellen voor de Sint-Annakerk? En wat wou de bisschop?

Te grabbel gooien

Op dit moment nam het Gentse stadsbestuur de plannen opnieuw over van de jury. De onderhandelingen met het consortium rond Delhaize werden gestart. Tot frustratie van velen werd er amper gecommuniceerd over wat die plannen juist waren. Delhaize is een privéspeler die haar strategische investeringsplannen en concepten niet zomaar te grabbel wil gooien. Het stadsbestuur mocht die niet zomaar bekendmaken.

We spoelen voort naar oktober. Na negen maanden onderhandelen vinden het Gentse stadsbestuur en het consortium rond Delhaize een akkoord. Delhaize laat plannen varen om appartementen te bouwen naast de kerk, doet enkele toegevingen over het publiek openstellen van het kerkgebouw en gaat akkoord met het afstaan van de buitenruimte naast de kerk aan de Stad. Vandaag is dat een weinig fraaie parking.

Vorige week stelde de Delhaize-groep onder massale belangstelling voor het eerst in meer detail voor wat ze van plan is met de Sint-Annakerk. De supermarktketen wil een moderne markthal opzetten in de kerk met standjes, een restaurant achteraan in het gebouw en een wijnbar aan het orgel. De vloer en de wanden van de kerk worden afgedekt voor technische installaties en ter bescherming.

LEES OOK: Akkoord met Delhaize over Sint-Annakerk: dit zijn de grote lijnen

“Als de onderhandelingen met Delhaize niet stoppen, dan verzetten we ons juridisch”
De actiegroep SOS Sint-Anna riep donderdag de media samen om de plannen van Delhaize af te wijzen. Foto: bst

Ondermaats. Een onding

“Een onding. Ondermaats. Niet professioneel.” De actiegroep SOS Sint-Anna riep donderdag op een druk bijgewoond persmoment in Gent media samen om de plannen van Delhaize af te wijzen.

“De Sint-Annakerk gaat verloren voor de buurt en voor toeristen. De buurt wordt verbannen naar een zaaltje buiten. Er zal geen ruimte zijn voor cultuur, enkel voor het commerciële. De prachtige vloer en de muren worden verstopt. En Delhaize krijgt nog een cadeautje erbij in de vorm van veertig procent van de restauratiekosten. Is dit goed bestuur?”

Op het persmoment werden teksten voorgelezen met ‘dromen’ over de toekomst van de Sint-Annakerk. De actievoerders schuiven een ‘pilootproject’ naar voren, waarin de kerk ‘mits enkele kleine investeringen’ in de weekends opengesteld kan worden. Maar een voorstel over hoe dat concreet moet gebeuren, laat staan een becijferd voorstel, hebben ze niet, moesten de actievoerders erkennen.

“Wat we concreet willen? Daar hebben we nog geen pasklaar antwoord op. Wij zeggen: stel eerst de kerk open in een pilootproject, bijvoorbeeld alle weekends. Doe daar een kleine studie over. Misschien zijn er kleine instandhoudingswerken nodig. Misschien zijn er camera’s nodig.”

“Maar laat de Gentenaars daar binnen gaan en organiseer gidsbeurten. Met voortschrijdend inzicht kan je zo tot een nieuwe invulling komen. Tegen september moet dat lukken. Er kondigen zich cruciale weken aan om aan te tonen dat er een draagvlak is voor een alternatief. Delhaize wil dit historisch waardevol erfgoed gaan uitbaten, of zeg maar uitbuiten.”

LEES OOK: Violist van Sint-Annakerk stopt ermee: “Stadsbestuur zijn barbaren”

Politieke spanning

“Als de onderhandelingen met Delhaize niet stoppen, dan verzetten we ons juridisch”
De politieke spanning rond het dossier neemt toe binnen de gemeenteraad. Foto: fvv

De politieke spanning rond het dossier neemt toe. De onderhandelingen met het consortium rond Delhaize zijn nog niet afgerond en kunnen zelfs nog afspringen. De gemeenteraad zou ten laatste in november groen licht moeten kunnen geven over het dossier. Al is nog niet finaal beslist of de kerk wordt verkocht of niet.

Het laatste voorstel van Delhaize lijkt politiek aanvaardbaar en houdt rekening met de erfgoedwaarde van de kerk, maar het draagvlak ebt met mondjesmaat weg. Op de PVDA na, die pas dit voorjaar in de Gentse gemeenteraad kwam, heeft geen enkele politieke partij gedurende het herbestemmingsproces zich verzet tegen een (semi-)commerciële invulling van de Sint-Annakerk. Onder druk van het aanhoudende protest lijkt dat de laatste maanden wel te wijzigen.

SP.A-schepen Astrid De Bruycker – die zelf de herbestemming ook mee goedkeurde in de vorige legislatuur – verklaarde in De Gentenaar al dat er meer inspraak had moeten zijn. N-VA’er Joren Vermeersch, die lang actief was als medewerker van Theo Francken, publiceerde vorige week een kritisch stuk over de plannen van Delhaize op de opiniesite Doorbraak. En ook Open VLD-schepen Sami Souguir, sinds januari politiek bevoegd voor het dossier, uitte al bedenkingen over hoe het vorige stadsbestuur het dossier aanpakte.

Ook binnen Groen, dat in het stadsbestuur de plannen mee goedkeurde, zorgt de kwestie voor spanning. “Binnen Groen zijn de meningen hierover sterk verdeeld”, zegt Paul Pataer, voormalig gemeenteraadslid voor Groen in Gent, die donderdag ook aanwezig was op het persmoment van de actiegroep. “De Groen-fractie heeft het principieel goedgekeurd, dat klopt”, zei Pataer. “Maar binnen de partij zijn de menigen verdeeld, dat verzeker ik u.”

Verkopen of in erfpacht?

Het Gentse stadsbestuur ging ook pas na lang onderhandelen akkoord met de plannen van Delhaize. Een van de eisen van de Stad was dat er geen appartementen naast de kerk worden gebouwd, zoals het consortium rond Delhaize oorspronkelijk voorstelde. Er komen ook duidelijke afspraken over het publiek openstellen van het kerkgebouw en een terrein naast de kerk.

Delhaize engageert zich ook om de buitenkant van het gebouw te restaureren en de binnenkant in stand te houden, zoals Erfgoed Vlaanderen het wil. De voorkant van het kerkgebouw zou open zijn voor het publiek, het orgel zou bespeelbaar zijn als de winkel gesloten is en naast de kerk zou een gebouwtje komen waar de buurt activiteiten kan organiseren.

Het laatste punt van discussie is de eigendom van de kerk, een symbolisch belangrijke beslissing. De Stad Gent zou de kerk in erfpacht willen geven aan het consortium rond Delhaize. Dat betekent dat Delhaize er voor minstens 27 jaar (en maximaal 99 jaar) gebruik van mag maken, maar dat de Stad eigenaar blijft.

Delhaize stuurt zelf aan op een verkoop. Het is nog niet duidelijk wat het wordt. Het consortium laat niet in haar kaarten kijken en de onderhandelingen zijn nog niet afgerond.

LEES OOK: Wordt Sint-Annakerk nu verkocht of niet? “Onze voorkeur is duidelijk”

Vergunningen aanvechten

De kans lijkt klein dat de gemeenteraad maandag ingaat op de eisen van de actiegroep en de onderhandelingen laat stilleggen, gezien de ruime meerderheid die de partijen uit het stadsbestuur hebben in de gemeenteraad.

“Wat als dat niet lukt? Dan stappen we naar de Raad voor Vergunningsbetwistingen”, verklaarde een van de actievoerders donderdag. “Er moeten sowieso later ook nog vergunningen aangevraagd worden. Daar zijn nog veel mogelijkheden. Wij leggen ons hier niet bij neer. Wij blijven vechten voor Sint-Anna. Wij hebben een droom.” In de praktijk zou dat kunnen betekenen dat een opening van de markthal in de Sint-Annakerk al vertraagd kan worden.

Op de vraag waarom niet geprotesteerd wordt bij het bisdom, dat de originele beslissing nam om de Sint-Annakerk af te stoten, en de kerkfabriek, nog altijd de beheerder van het gebouw, werd donderdag door de actievoerders voorzichtig gereageerd. Er is veel onduidelijkheid over de huidige juridische toestand van de Sint-Annakerk.

De Sint-Annakerk is namelijk nog altijd niet ontwijd. De beslissing dat ze aan de eredienst zal onttrokken worden is wel principieel al genomen door de bisschop. Maar er is afgesproken met het stadsbestuur dat de ontwijding pas ingaat de dag voordat een akkoord voor een erfpacht of een verkoop wordt getekend. Daardoor kan de verantwoordelijkheid voor kosten aan het gebouw niet zomaar bij de Stad belanden.

De Stad Gent is eigenaar van de grond waarop de kerk staat en van het gebouw, maar de kerkfabriek is dus in theorie nog bevoegd om het gebouw al dan niet te openen. De actiegroep heeft al meermaals bij de kerkfabriek van Sint-Annakerk aangedrongen op een overleg, “zonder succes”.

Door Bert Staes