Luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert, maar gezondheid lijdt nog steeds

De ring van Antwerpen. Foto: katrijn van giel

Eerst het goede nieuws: uit een studie van de Vlaamse milieumaatschappij (VMM) blijkt dat de uitstoot afneemt en de luchtkwaliteit verbetert. Maar niet alle resultaten zijn positief. De huidige luchtvervuiling blijft negatieve effecten hebben op de gezondheid en een aantal schadelijke stoffen overschrijdt nog steeds de normen.

De luchtkwaliteit in 2018 was beter dan een tiental jaar geleden. Voor fijn stof, zwaveldioxide en zware metalen ziet de VMM een dalende trend. De uitstoot van fijn stof nam met meer dan een kwart af ten opzichte van 2000.

De mindering danken de onderzoekers voor een groot stuk aan de industrie en energiesector. Door saneringsmaatregelen, zoals het plaatsen van filters en door het gebruik van zwavelarme brandstoffen, stoten deze sectoren steeds minder vervuilende stoffen uit.

Luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert, maar gezondheid lijdt nog steeds
Evolutie van emissies in Vlaanderen Foto: VMM

Huishoudens

Maar terwijl de industrie steeds minder uitstoot, doen gezinnen dat steeds meer. Het Vlaamse huishouden vormt tegenwoordig de belangrijkste bron van fijn stof, dioxines en kankerverwekkende polycyclische aromatische koolwaterstoffen oftewel PAK’s. “Dat heeft te maken met verkeer maar vooral ook met de verwarming van huizen”, zegt VMM-woordvoerder Katrien Smet.

Luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert, maar gezondheid lijdt nog steeds
Evolutie uitstoot fijn stof Foto: VMM

Heel wat Vlamingen rijden nog steeds met dieselwagens én we rijden elk jaar meer kilometers. “En we stoken meer hout waardoor ook meer fijn stof en kankerverwekkende stoffen in de lucht terechtkomen.” Positief is wel dat het verbruik van fossiele brandstoffen zoals stookolie en steenkool daalt waardoor de emissies afnemen.

Naast de huishoudens levert de land- en tuinbouw een belangrijke bijdrage aan fijn stof. Onder meer de verwarming van serres veroorzaakt een aanzienlijke uitstoot. Maar de onderzoekers merken wel op dat het aandeel van serres daalt door de omschakeling naar minder vervuilende brandstoffen.

Voortijdige overlijdens

De conclusie is dat de lucht dan wel schoner wordt, maar nog altijd niet gezond te noemen is. Vlaanderen haalt de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) niet. En ook de (veel) minder strenge Europese jaargrenswaarden, die wel verplicht zijn, haalt onze regio niet altijd. Zo was er vorig jaar op zeven meetplaatsen in Antwerpen en op twee in Gent een overschrijding voor stikstofdioxide.

Niet dat vervuiling enkel een probleem van de grote steden is. Voor ozon woont niemand in een regio met voldoende lage concentraties, voor fijn stof is dat slechts 1 procent. De VMM schat daarom dat er jaarlijks zo’n 4.100 voortijdige overlijdens zijn door de huidige fijnstofconcentraties in Vlaanderen. “Om de gezondheid te vrijwaren, zijn dus doorgedreven maatregelen nodig om tot een gezonde luchtkwaliteit te komen voor mens en omgeving, zelfs voor stoffen die ruim voldoen aan de Europese regelgeving”, waarschuwt de VMM in zijn rapport.

Stikstof

Ook de landbouw lijdt onder slechte lucht. Te hoge ozondosissen veroorzaken verminderde opbrengst van landbouwgrassen en de groei van bossen. Verzuring en vermesting veroorzaken bijkomende schade. De land- en tuinbouwsector, in het bijzonder de veeteelt, is dan weer de voornaamste bron van stikstofemissie, met name door de uitstoot van ammoniak.

Mede door de invoering van de mestactieplannen kent de emissie van stikstof vooral in het eerste decennium van deze eeuw een dalend verloop. Dat effect lijkt nu uitgewerkt. De laatste jaren worden gekenmerkt door een stagnatie - in 2018 was de stikstofdepositie te hoog op 83 procent van de oppervlakte natuur - wat volgens het rapport weegt op de opbrengst van landbouwgewassen en de groei van bossen.

Luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert, maar gezondheid lijdt nog steeds
Fijn stof: PM 2,5-jaargemiddelde 2018 berekend met ATMO-Street (µg/m3). Foto: VMM
Luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert, maar gezondheid lijdt nog steeds
Stikstofdioxide - jaargemiddelde 2018 berekend met ATMO-Street (µg/m3 ). Foto: VMM
Luchtkwaliteit in Vlaanderen verbetert, maar gezondheid lijdt nog steeds
Ozon: aantal dagen boven WGO-advieswaarde in 2018 berekend met RIO-IFDM. Foto: VMM
Door Anton Goegebeur
VOOR ABONNEES