Abonnee worden? Kies je leesformule

11/01/2020 - Buitenland
camera closecorrect down eyefacebook Het Nieuwsblad nextprevquote share twitter video

  

Overtuiging groeit dat Iran Boeing 737 – per ongeluk – neerschoot: raketten waren ingesteld op ‘automatisch vuren’

Na Canada, Groot-Brittannië, Australië en de VS zegt nu ook Nederland eigen bewijzen te hebben dat het Iraanse leger het Oekraïense passagiersvliegtuig uit de lucht schoot. “Mogelijk onopzettelijk”, aldus de Canadese premier Justin Trudeau. Maar het Iraanse regime – dat er vrijdag van werd beschuldigd belangrijk bewijsmateriaal te vernietigen – blijft hardnekkig ontkennen.

Acht fatale “vergissingen”

De vijf landen die menen dat Iraans luchtafweergeschut verantwoordelijk is voor de dramatische vliegtuigcrash zijn het ook quasi eens over wat er zich woensdagavond net buiten Teheran afspeelde. Het Iraanse regime verwachtte een tegenaanval nadat het zelf raketten had afgevuurd op verschillende Amerikaanse legerbasissen als vergelding voor de dood van hun topgeneraal Qassam Soleimani. Het volledige Iraanse luchtafweersysteem werd daarom in de hoogste staat van paraatheid gebracht. Luchtafweergeschut net buiten Teheran –een zogenoemde TOR-afweerbatterij van Russische makelij – zou vervolgens de opstijgende Boeing 737-800 van de Oekraïense luchtvaartmaatschappij UIA voor een vijandig toestel hebben gehouden, zo zeggen de verschillende landen op basis van satellietbeelden, radars en onderschepte signalen.

“Psychologische oorlog”

Defensie-experts menen zelfs dat het luchtafweersysteem in een soort van automatische stand stond, waardoor het meteen twee raketten op het passagiersvliegtuig afvuurde. Korte tijd later stortte vlucht PS752 – met bestemming Kiev – neer. 163 volwassenen en 15 kinderen stierven, onder wie 80 Iraniërs, 65 Canadezen en ook 12 Zweden. “Alle bewijsmateriaal duidt erop dat het toestel is neergehaald door Iraanse grondluchtraketten, mogelijk onopzettelijk”, zo vatte de Canadese premier Justin Trudeau het vrijdag samen.

  BELGAIMAGE

Maar ondanks video’s, foto’s van gevonden raketonderdelen en ook satellietgegevens die die stelling ondersteunen, blijft Iran ontkennen. Het doet de verklaringen af als “psychologische oorlogsvoering” van de kant van vooral Amerika en haar bondgenoten, zo fulmineerde regeringswoordvoerder Ali Rabiei. Het land belooft “volledige transparantie”, en nodigt alle betrokken landen – inclusief de VS – uit om een waarnemer af te vaardigen, om mee toezicht te houden op het onderzoek naar de ramp.

Maar ook die ballon werd snel doorprikt. Op sociale media doken vrijdagochtend beelden op van bulldozers die de plaats van de ramp aan het schoonvegen waren. Onzin, verklaarde Iran. Maar een Amerikaanse journaliste die ’s middags de crashsite bezocht, vond er nog amper brokstukken. “De site is bovendien niet afgeschermd en er is geen bewaking.”

Informatie achtergehouden

Dat naast de grootmachten ook Nederland met bewijs kwam dat Iran het passagiersvliegtuig uit de lucht zou hebben geschoten, lijkt vreemd. Maar onze noorderburen hebben ervaring met zo’n onderzoek, nadat in 2014 boven het oosten van Oekraïne een passagiersvliegtuig werd neergehaald door pro-Russische rebellen. Driehonderd mensen, onder wie 193 Nederlanders, lieten daarbij het leven. En ook toen werd met man en macht geprobeerd om de ware toedracht te verhullen. “Mede gelet op onze onderzoekservaring stellen we onze expertise graag ten dienste van de Canadese autoriteiten”, aldus de Nederlandse minister-president Mark Rutte.

  BELGAIMAGE

De vliegtuigcrash leidde naast die internationale samenwerking ook tot zware diplomatieke spanningen tussen Amerika en Oekraïne, dat sinds vrijdagochtend een team van meer dan 50 onderzoekers aanwezig heeft in Teheran. De Oekraïense president Volodomir Zelensky – een sleutelfiguur in het afzettingsonderzoek tegen president Donald Trump – kon het maar matig appreciëren dat de VS hem in eerst instantie geen informatie verschafte over wat de inlichtingendiensten wisten over de crash van het Oekraïense passagiersvliegtuig. Pas vrijdag in de late middag kwam vanuit Kiev dan het bericht dat de VS “belangrijke informatie hadden overhandigd”.

Opmerkelijk: ook in het dictatoriale Iran – veel slachtoffers waren Iraniërs – komt er veel kritiek op de autoriteiten. Het regime wordt daarbij vooral verweten dat het de burgerluchtvaart niet stillegde toen het een Amerikaanse tegenaanval verwachtte en het volledige luchtafweersysteem activeerde. Het is immers niet de eerste keer dat zulke wapensystemen zich vergissen, waarna de verkeerde toestellen uit de lucht worden geschoten.

Acht fatale “vergissingen”

Sinds het begin van de commerciële luchtvaart zijn 35 grote en kleine passagiersvliegtuigen neergehaald. Bij grensincidenten, tijdens oorlogen, bij terreuraanslagen, maar ook stomweg per ongeluk, door fatale vergissingen of bij militaire oefeningen. Een overzicht van acht fatale militaire “vergissingen”.

17 juli 2014

Boven Oost-Oekraïne stort lijnvlucht MH17 van Amsterdam naar Kuala Lumpur neer. Het vliegtuig blijkt getroffen door een raket afgevuurd door pro-Russische rebellen. Vermoedelijk dachten ze dat het een gevechtsvliegtuig was, of het presidentieel vliegtuig van Oekraïne. Alle 298 mensen aan boord komen om.

4 oktober 2001

Een Russisch passagiersvliegtuig met 87 mensen aan boord ontploft op weg van Tel Aviv naar Novosibirsk boven Oekraïne. Het Oekraïense leger was op dat moment een oefening met luchtafweer aan het houden aan de Krim. Na maandenlang schuld ontkennen, betaalde Oekraïne een schadevergoeding aan de nabestaanden.

20 april 2001

Een Cessna wordt aan de grens van Peru uit de lucht geschoten door het Peruviaanse leger. De CIA had de luchtmacht getipt dat het om drugsmokkelaars ging. In werkelijkheid waren een Amerikaanse predikant en haar dochter aan boord.

3 juli 1988

Een Airbus 300 met 290 mensen aan boord wordt boven de Straat van Hormuz uit de lucht gehaald door een raket van een Amerikaans oorlogsschip. De Amerikanen dachten dat het om een Iraanse F-14 ging.

1 september 1983

Een Russisch gevechtsvliegtuig haalt een passagiersvliegtuig met 269 mensen aan boord neer. Korean Air-vlucht 007 was op weg van New York naar Seoul van koers afgeweken en boven de Sovjet-Unie aan het vliegen. De Russen dachten dat het een spionagemissie was.

27 juni 1980

Een vlucht met 87 mensen aan boord ontploft op weg van Bologna naar Palermo. Volgens diverse bronnen zou het geraakt zijn tijdens een luchtgevecht tussen Amerikaanse, Franse en Italiaanse vliegtuigen onder NAVO-vlag, en de Libische luchtmacht. De bedoeling zou geweest zijn het vliegtuig van Khadaffi, dat in de buurt was, neer te halen.

30 juni 1962

De binnenlandse vlucht Aeroflot 902 naar Moskou stort neer. Alle 82 inzittenden komen om. Het Sovjetvliegtuig werd getroffen door een verdwaalde raket van het Sovjetleger.

23 juli 1954

Tien mensen komen om wanneer Chinese jets een passagiersvliegtuigje van Bangkok naar Hongkong beschiet. De Chinezen verontschuldigingen zich, ze dachten dat het een gevechtsvliegtuig uit Taiwan was.  (pmm)

AANGERADEN