EU probeert met uitzonderlijk middel migrantenstroom in te perken: “2.000 euro om terug te keren naar eigen land”

Foto: AP

De Europese Unie komt met een speciale premie om de vluchtelingencrisis op de Griekse eilanden in te perken. Wie zijn poging om naar Europa te komen staakt en vrijwillig terugkeert naar zijn thuisland, krijgt 2.000 euro. “We hopen dat vijfduizend migranten het geld aannemen”, zegt Europees Commissaris Ylva Johansson.

Dat de situatie aan de Grieks-Turkse grens al weken escaleert, is een understatement. Duizenden vluchtelingen en (economische) migranten zitten er vast aan de grens of op één van de vijf grootste Griekse eilanden. Een aantal dat nog vele malen groter is geworden sinds het dreigement van de Turkse president Erdogan om de poorten naar Europa (opnieuw) open te zetten.

Afgelopen week kwam Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, nog – per helikopter – ter plaatse om de ernst van de situatie te kunnen inschatten. Ook hij kreeg foto’s van vluchtelingen te zien die door de eilandbewoners geslagen werden, en vervolgens beroofd van hun kleren.

Vooral op het eiland Lesbos, waar meer dan twintigduizend Afghanen, Irakezen, Syriërs, Palestijnen, Somaliërs en Congolezen opgesloten zitten in het befaamde detentiekamp van Moria, is de situatie volgens hulpverleners uiterst precair. De meesten hebben geen dak boven het hoofd, laat staan warm water of vers voedsel. Onlangs nog besloten enkele hulporganisaties om het kamp te verlaten wegens de onveilige situatie. De toestand is volgens eilandbewoonster en activiste Philippa Kempson erger dan in 2015, toen de Europese vluchtelingencrisis uitbrak. Gisteravond trok ook Artsen zonder Grenzen (nogmaals) aan de alarmbel: “De overvolle, onhygiënische kampen zijn de perfecte voedingsbodem voor de uitbraak van het coronavirus.”

Ook de Europese Unie erkent de “erbarmelijke omstandigheden” en hoopt met een soort crisispremie de druk op de Griekse eilanden te verlichten. Dat kondigde Europees Commissaris van Binnenlandse Zaken Ylva Johansson woensdag aan. “Migranten die vastzitten op de Griekse eilanden, zullen 2.000 euro aangeboden krijgen om terug naar hun land van herkomst te keren. Op die manier willen we iets doen aan hun wanhopige levenssituatie. Voor alle duidelijkheid: het gaat om economische migranten, niet om vluchtelingen. Die laatsten hebben nu eenmaal geen keuze om terug te keren”, zei ze.

De deal geldt voor migranten die voor 1 februari op de eilanden aanspoelden en geldt nog maximaal één maand.

“Druk op eilanden verlichten”

Dat migranten geld aangeboden krijgen om terug naar hun land van oorsprong te reizen, is niet nieuw, klinkt het bij de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), onderdeel van de Verenigde Naties. Wel is het tarief ruim vijfmaal hoger dan de gangbare 370 euro. Het geld komt uit de extra pot van 700 miljoen euro die de EU heeft vrijgemaakt sinds de stoere praat van Erdogan. Maar een Belgische woordvoerder van het IOM stelt dat het nog even zal duren voor de plannen van Johansson in de praktijk toegepast kunnen worden.

Volgens de Europees Commissaris creëert de crisispremie “een uniek momentum voor zij die toch geen positief resultaat bij hun asielaanvraag zullen krijgen”. Ze zegt te hopen op vijfduizend migranten die op het aanbod zullen ingaan, en bijgevolg de druk op de Griekse eilanden enigszins zullen verlichten.

IJdele hoop?

Vraag is of het geen naïeve wanhoopspoging is? Uit cijfers van het IOM blijkt immers dat sinds 2016 exact 18.151 migranten vrijwillig vanuit Griekenland zijn teruggekeerd. Amper een vijfde van hen zat vast op één van de Griekse eilanden. De rest zat ergens op het vasteland vast aan de grens. Het gros van de asielzoekers wil westwaarts, zeker niet opnieuw oost- of zuidwaarts.

Door Pieter Huyberechts
AANGERADEN