Opgegeten door orka’s, vervuiling door de mens of een andere oorzaak: waar zijn de haaien van Kaapstad naartoe?

Bron © The Guardian, Mongabay

Het wondere beeld dat de Kaapstadse toerist normaal te zien kreeg. Foto: Photo News

“’s Werelds haaienhoofdstad” werd Kaapstad vroeger aangeprezen. Jarenlang werden er meer dan 200 witte haaien gespot per jaar. De kolossale roofdieren die naar zeehondjes hapten, waren één van de toeristische trekpleisters van de Zuid-Afrikaanse hoofdstad. Waar zijn ze naartoe? En waarom zijn ze verdwenen?

De voorbije twee jaar is het een pak aangenamer zwemmen aan de Valsbaai in Kaapstad. Haaienspotters turen er tien uur per dag naar de zee, maar de sirenes om de zwemmers terug te roepen, luiden nauwelijks nog. Het is van januari geleden dat er nog een witte haai, de grote bekende soort uit de Jaws-films, gespot is. Daarvoor was het ook al 20 maanden wachten.

Meer dan tweehonderd van de 5 meter lange roofdieren kwamen er voordien nochtans geregeld jagen op kleinere haaien of zeehondjes. Dat levert spectaculaire beelden op en dus ook toeristen die met de boot het water optrekken en vanuit kooien diep in de zee gevechten bejubelen. “Het zou een tragedie zijn moesten de haaien niet terug opduiken. Ze maken deel uit van onze identiteit”, zegt Zuid-Afrikaanse bioloog Gregg Oelofse aan The Guardian.

Naast de stadsidentiteit blijft ook de economie niet gespaard. Kaapstad verdient 2 miljard per jaar aan toerisme, wat een hoop jobs met zich meebrengt. Als de haaien wegblijven, zijn de boottripjes heel wat minder aantrekkelijk en dreigen er jobs te sneuvelen.

Jager wordt prooi

Naar de oorzaak van de verdwijningen is het voorlopig gissen. De laatste vijf jaar was er wel al een onrustwekkend patroon van aanspoelende karkassen. De jager werd de prooi, niet van mensen, maar van orka’s. Stuurboord en Bakboord, twee grote mannelijke orka’s, worden al enkele jaren aangeduid als schuldigen. Orka’s jagen op witte haaien omwille van hun voedingsrijke levers. Oelofse wijst erop dat de komst van de orka’s een rol kan spelen, maar de populatie witte haaien al langer afnam.

Volgens zeebioloog Sandra Andreotti ligt het mede aan de haaien zelf. Zij zouden genetisch niet aangepast zijn om te reageren op de nieuwe gevaren waarmee ze geconfronteerd worden, zijnde watervervuiling en de visserij. De witte haai is een beschermde diersoort in Zuid-Afrika, maar, zegt Andreotti “je kan een roofdier niet beschermen zonder zijn voeding te beschermen.” Als de vissers de baai leegroven, blijft er niet genoeg vis over voor de witte haai om te overleven.

Geen nieuw patroon

Zonder echt wetenschappelijke evidentie is het niet duidelijk of de witte haai gevaar loopt, of gewoon verhuisd is. Zo worden er aan de oostkaap juist meer en meer haaien gesignaleerd. Daarbij was er ook in 2008 en 2009 al eens sprake van een daling in het aantal signaleringen waarna 2010 weer een grote stijging kende. Het Zuid-Afrikaanse departement voor milieu, bos en visserij heeft een panel van experts aangesteld om de zaak te onderzoeken. Zij moeten een lange termijnbeleid uittekenen om conflicten tussen vissers en toeristische operatoren te vermijden.

Door Lukas Op 't Eynde
AANGERADEN