Leiders vinden op EU-top uitweg voor Hongaars-Poolse crisis, België ontvangt 5 miljard uit herstelfonds

Bron © BELGA

Foto: AP

Alle 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders hebben donderdagavond het licht op groen gezet voor de Europese meerjarenbegroting 2021-2027 en het coronaherstelfonds, en hebben daarmee 1.800 miljard euro aan EU-fondsen gedeblokkeerd. Dat maakte Europese Raadsvoorzitter Charles Michel bekend. De Hongaarse en Poolse premiers Viktor Orbán en Mateusz Morawiecki hebben dus hun veto’s opgeheven. ’s Nachts kwamen de Europese leiders nog bijkomende sancties tegen Turkije overeen.

Orbán en Morawiecki stortten de EU vorige maand in een crisis toen ze njet zeiden tegen het volgende meerjarig financieel kader van de Unie én tegen een nieuw, tijdelijk instrument (NextGenerationEU) om de Europese economie weer te doen opveren. Het geheel wordt als het grootste Europese stimuleringspakket ooit gezien. De meerjarenbegroting is 1.074 miljard euro groot, het herstelinstrument 750 miljard. België ontvangt ruim 5 miljard euro uit dat instrument. Om het instrument te financieren, zal de Europese Commissie geld op de kapitaalmarkten mogen lenen.

Leiders vinden op EU-top uitweg voor Hongaars-Poolse crisis, België ontvangt 5 miljard uit herstelfonds
Poolse premier Mateusz Morawiecki en Hongaarse premier Viktor Orbán. Foto: EPA-EFE

Nadat de onderhandelaars van het Duitse EU-voorzitterschap met het Europees Parlement een akkoord hadden gesloten over dit pakket, liep het alsnog fout. Polen en Hongarije weigerden hun goedkeuring omdat ze in een ander dossier, waar geen unanimiteit vereist is, bakzeil hadden gehaald. Ze waren namelijk niet opgezet met een nieuw ‘conditionaliteitsbeginsel’ dat de uitbetaling van Europese fondsen aan de lidstaten koppelt aan de naleving van de rechtsstaat. Omdat de beslissing over zulke financiële sancties door de Raad zal worden genomen, op basis van een rapport van de Europese Commissie, vreesden de twee landen dat ze geviseerd zullen worden. Tegen hen loopt al een procedure wegens inbreuken tegen de rechtsstaat.

Begrotingscrisis

Met hun veto’s stortten Polen en Hongarije de Europese Unie in een begrotingscrisis. Als er voor het einde van het jaar geen oplossing gevonden werd, dreigde de EU 2021 aan te moeten vatten in voorlopige twaalfden. Heel veel Europese fondsen zouden dan geblokkeerd blijven, van het klimaattransitiefonds zou bijvoorbeeld helemaal geen sprake zijn. Bij de Europese Commissie gingen de afgelopen weken alle alarmbellen af en werd gewerkt aan een noodoplossing. Een van de opties die op tafel lag, was het veto van Polen en Hongarije te omzeilen door met 25 van de 27 lidstaten verder te gaan. Het uitlekken van die piste was zonder meer bedoeld om de druk op de twee landen te voeren.

Intussen werkte Duitsland met Polen en Hongarije aan een compromis. Voor de top werd al duidelijk dat er een voorstel klaarlag dat ervoor zou zorgen dat het mechanisme zoals gepland op 1 januari in werking kan treden. Het idee was om een verklaring toe te voegen die verduidelijkt dat het rechtsstaatmechanisme enkel gelinkt is aan de bescherming van de Europese begroting en dat de procedure objectief en onpartijdig is en alle lidstaten gelijk behandelt. De Europese Commissie zou zich er bovendien toe engageren een soort draaiboek te schrijven voor de procedure. Net als bij elke andere Europese verordening het geval is, zou elke lidstaat twee maanden de tijd hebben om het conditionaliteitsbeginsel aan te vechten bij het Hof van Justitie. In dat geval zou de Commissie bij de redactie van haar draaiboek met het uiteindelijke arrest rekening houden.

Licht op groen

Het Duits-Pools-Hongaarse voorstel bleek uiteindelijk zijn vruchten af te werpen. Donderdag kwam om 19 uur de bevestiging dat alle 27 leiders - dus ook Orbán en Morawiecki - het licht op groen hebben gezet voor de meerjarenbegroting en het herstelfonds. De verklaring die aan het rechtsstaatmechanisme wordt toegevoegd, is dus ook aangenomen. “Nu kunnen we starten met de implementering en met de heropbouw van onze economieën”, twitterde Charles Michel.

Hoe de verklaring precies geformuleerd is, is nog niet bekend. Voor de top van start ging, vroegen de leiders van de Benelux-landen, dus ook Belgisch premier Alexander De Croo, om meer uitleg. Ze wilden zich er onder meer van verzekeren dat het rechtsstaatmechanisme door het compromis met Boedapest en Warschau niet afgezwakt wordt en dat het zo snel mogelijk van start kan gaan. In de wandelgangen is te horen dat het toepassingsgebied behouden blijft en dat bij het Hof een versnelde procedure kan worden gebruikt.

Het mechanisme kan ook op 1 januari van start gaan, als het Europees Parlement er volgende week tenminste mee instemt. De parlementsleden zullen dan ook stemmen over de meerjarenbegroting. Nu er niets veranderd is aan de inhoud van de eerder gesloten akkoorden, lijkt het niet voor te stellen dat het parlement nog zal dwarsliggen.

Sancties tegen Rusland verlengd

Nog op de top is beslist dat de economische sancties tegen Rusland opnieuw met zes maanden verlengd worden, ditmaal tot eind juli 2021. De Europese Unie introduceerde de sancties in de nasleep van de crash van MH17 in het oosten van Oekraïne in juli 2014. De sancties treffen vitale sectoren van de Russische economie, zoals de banken en de energiesector. Als vergelding voerde Moskou een ban op Europese landbouwproducten in.

Bijkomende sancties tegen Turkije

In de nacht van donderdag op vrijdag kwamen de leiders op de Europese top overeen om met de EU ook bijkomende sancties te treffen tegen Turkije, wegens de “ongemachtigde” gasboringen die het land onderneemt in het oosten van de Middellandse Zee.

De leiders hebben het licht op groen gezet voor de uitbreiding van de lijst van personen en organisaties die gesanctioneerd worden. Van economische sancties, of een wapenembargo, is voorlopig geen sprake. De leiders vragen de Europese Commissie en de Europese diplomatieke dienst wel om tegen maart een rapport over de bredere relaties met Turkije in te dienen. Dan zouden volgens diplomaten extra sancties op tafel kunnen belanden indien Erdogan geen koerswijziging vertoont en de confrontatie blijft opzoeken.

LEES OOK. Europese leiders eens over sancties tegen Turkije

De Europese leiders willen de Turkse kwestie en de spanningen in het oosten van de Middellandse Zee ook “coördineren” met de Verenigde Staten.

LEES OOK. EU-top: Europese leiders trekken nachtje door met klimaatdiscussie

AANGERADEN