Fortvlakte waar Bosuilstadion ooit naar wilde verhuizen, wordt ‘sponspark’ met gedeelte voor publiek

Een luchtfoto van de fortvlakte, met onderaan het Wijnegem Shopping Center. 

Een luchtfoto van de fortvlakte, met onderaan het Wijnegem Shopping Center. ©  Pretty Pictures

Wijnegem -

Geruststellend nieuws voor de omwonenden van de Fortvlakte in Wijnegem; verschillende overheden zijn overeengekomen dat het 17 hectaren grote gebied een zogenaamd sponspark moet worden om water te bergen. Aan de randen komen publieke wandel- en fietspaden en natuurlijke speelzones.

Kristin Matthyssen

De nu nog afgesloten Fortvlakte tegenover het Wijnegem Shopping Center moet zeker groen blijven en krijgt zoals meer dan honderd jaar geleden opnieuw een verdedigende functie. Ditmaal niet tegen binnenvallende Duitsers maar tegen de klimaatopwarming en droogte.

Het fort van Wijnegem voor de afbraak. 

Het fort van Wijnegem voor de afbraak. ©  rr

De provincie Antwerpen, de gemeente Wijnegem en district Deurne, Regionaal Landschap de Voorkempen en Agentschap Natuur en Bos hebben deze intentie onderschreven. Zij willen het 17 hectare groot terrein, eigendom van het ministerie van Financiën, opwaarderen tot deels een publieke parkzone met bomen, en deels een niet toegankelijke ruige vlakte.

Op de Fortvlakte grazen nu meestal paarden en huppelen vaak konijnen. Maar een levendige natuur ziet het er niet uit. 

Op de Fortvlakte grazen nu meestal paarden en huppelen vaak konijnen. Maar een levendige natuur ziet het er niet uit. ©   provincie antwerpen

“Op het gewestplan is het gebied ingekleurd als bos, in de praktijk zie je eerder weiland”, vertelt gedeputeerde Luk Lemmens (N-VA).

“We willen nu met de partners de Fortvlakte een duidelijk statuut geven, zodat we ze als groene zone kunnen vrijwaren en er de noodzakelijke ecosystemen ontwikkelen. En vooral: het mag geen geïsoleerd stuk natuur blijven, maar moet toegankelijk zijn voor de bewoners én ook deel gaan uitmaken van het stedelijk groennetwerk. Vandaar dat de Fortvlakte is opgenomen in het provinciaal gebiedsprogramma Groen Kruis, dat de groene zones ten noordoosten van Antwerpen met elkaar wil verbinden. Zo kijken we op termijn naar een connectie tussen de Fortvlakte en het nabijgelegen Ertbrugge.”

De contouren van het voormalige Fort I in Wijnegem. De Turnhoutsebaan snijdt de site van het Fort in twee, ook de Houtlaan loopt door het gebied. Op het zuidelijk deel herken je het Wijnegem Shopping Center.  

De contouren van het voormalige Fort I in Wijnegem. De Turnhoutsebaan snijdt de site van het Fort in twee, ook de Houtlaan loopt door het gebied. Op het zuidelijk deel herken je het Wijnegem Shopping Center.  ©   Overlant/Heemkundige Kring Jan Vleminck Wijnegem

De Fortvlakte dankt haar naam aan het voormalige Fort I, dat hier aan het einde van de 19e eeuw aan de toen al bestaande Turnhoutsebaan werd opgetrokken. Fort I was zoals de andere forten van de Brialmontgordel trapeziumvormig gebouwd in baksteen en met details in natuursteen. Het was gelegen tussen de overstromingsgebieden van het Groot en Klein Schijn. In 1959, exact honderd jaar na de bouw, werd het gedynamiteerd.

Het binnenplein van het fort tijdens de afbraak.  

Het binnenplein van het fort tijdens de afbraak.  ©  heemkundige kring Jan Vleminck

”Voor het rechttrekken van de Turnhoutsebaan”, lezen we, maar volgens Carlo Evers van heemkundige kring Jan Vleminck in Wijnegem klopt dat niet. “Het fort werd in 1959 afgebroken, en de Turnhoutsebaan pas in 1966 rechtgetrokken. Rechttrekken is eigenlijk niet het juiste woord, want het was de oorspronkelijke bedding van de Turnhoutsebaan. De afbraak duurde van januari tot augustus 1959. De brokstukken verdwenen in de fortvest en omliggende vlakte.”

Na de afbraak kwam er de supermarkt Sarma. Sinds 1993 staat er het Wijnegem Shopping Center/Wijnegem Shop Eat Enjoy aan zuidelijke zijde.

Uit onderzoek van de provincie blijkt dat de Fortvlakte een groot vermogen heeft om water te laten infiltreren en uit te groeien tot een sponspark, legt gedeputeerde Jan De Haes uit. “Het doel van een ‘sponspark’ is om water in een gebied vast te houden, het te zuiveren, te gebruiken en er het grondwater mee aan te vullen. De buitenste zone van de vlakte maken we publiek toegankelijk. In de centrale zone zien we de natuur overheersen, met ruigtes en nat grasland. Voor de goede sponswerking van de bodem is het belangrijk dat de grond niet te veel platgetreden wordt. Verhoogde bermen of ‘taluds’ aan de rand houden het water nog beter in het gebied en dempen het verkeerslawaai van de Turnhoutsebaan en de Houtlaan.”

Stadion Antwerp

Ook burgemeester Ivo Wynants (N-VA) is tevreden dat de groene buffer wordt veiliggesteld en bewoners mee van dit stukje kijknatuur mogen genieten in de toekomst. “In het verleden werden soms de wildste voorstellen gedaan. Er is sprake geweest om een grote parking aan te leggen op de Fortvlakte en zelfs de verhuis van het Bosuilstadion naar de Fortvlakte lag ooit op tafel.”

Bij regenweer valt het wel op dat er direct water op de Fortvlakte staat, omdat er zo veel steenpuin van het verdwenen fort in de grond steekt. Of dit geen bezwaar is om er een sponspark van te maken? Oudere Wijnegemnaars herinneren zich nog hoe er vroeger geschaatst werd omdat het één grote vijver was. Vroeger zaten er ook veel kieviten. Met de droge zomers is dit verminderd. “Aquafin is hier ook al langer mee bezig. Die brokstukken van het fort vormen geen probleem”, zegt burgemeester Wynants.

Over de timing blijven de betrokkenen wel vaag. Het is duidelijk dat het nog niet voor morgen zal zijn maar een meerjarenproject wordt.

Fort 1 van Wijnegem. 

Fort 1 van Wijnegem. ©  rr

Nu in het nieuws