Google digitaliseert 120.000 Vlaamse boeken: “Enorm energie- en tijdrovend, maar onze titels zijn nu wereldwijd te raadplegen”

An Renard, directeur van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (vooraan rechts), schepen van Cultuur Nabilla Aït Daoud, Alexandra Noël, verantwoordelijke voor behoud en beheer, en projectleider Jan Calliauw. “Ongeveer een derde van de 100.000 titels die Google heeft geselecteerd om te digitaliseren zijn zeer kostbare werken.” 

An Renard, directeur van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (vooraan rechts), schepen van Cultuur Nabilla Aït Daoud, Alexandra Noël, verantwoordelijke voor behoud en beheer, en projectleider Jan Calliauw. “Ongeveer een derde van de 100.000 titels die Google heeft geselecteerd om te digitaliseren zijn zeer kostbare werken.” ©  Patrick De Roo

Reynaert Den Vos, gedrukt in 1789 in Antwerpen, werd gedigitaliseerd in het Europees scancentrum van Google en is nu beschikbaar op Google Books. 

Reynaert Den Vos, gedrukt in 1789 in Antwerpen, werd gedigitaliseerd in het Europees scancentrum van Google en is nu beschikbaar op Google Books. © Patrick De Roo

1 / 2
Antwerpen -

De operatie Google Books waarvoor ook de Antwerpse Erfgoedbibliotheek werd uitgekozen, draait op volle toeren, nadat corona het project bijna een jaar stillegde. Google heeft inmiddels 14.000 titels, vooral kostbare werken uit de 16de tot de 19de eeuw, naar een geheim scancentrum gebracht en ingescand. “Een enorm energie- en tijdrovende operatie, maar uiterst zinvol. Onze titels zijn nu wereldwijd te raadplegen”, zegt An Renard, directeur van de Erfgoedbibliotheek.

Karin Vanheusden

Zestig bibliotheken wereldwijd staan delen van hun collectie tijdelijk af om ze te laten digitaliseren door Google Books. Google werkt onder meer samen met grote kleppers als de bibliotheken van de universiteiten van Stanford, Harvard en Oxford. In de Lage Landen viel alleen de Gentse Universiteitsbibliotheek, de Koninklijke Bibliotheek Nederland, de Antwerpse Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en Museum Plantin-Moretus deze eer te beurt.

“Google Books bevat op dit moment veertig miljoen boeken in honderd talen. De Erfgoedbibliotheek en Museum Plantin-Moretus leveren samen 120.000 unieke titels. Daar zijn we best fier op”, zegt directeur An Renard. “Sinds de start van het project eind 2020, en na een lange pauze door corona, zijn nu al 14.000 titels gedigitaliseerd. Daarvan zijn er ruim 10.000 online te raadplegen. Het project zit nu op kruissnelheid: elke zes weken vertrekken 5.000 titels naar het Europese scancentrum van Google. Waar dit zich precies bevindt, wordt om veiligheidsredenen geheimgehouden.”

Een van de karren waarmee elke zes weken 5.000 boeken naar het scancentrum van Google Books worden verhuisd. 

Een van de karren waarmee elke zes weken 5.000 boeken naar het scancentrum van Google Books worden verhuisd. ©  Joris Herregods

Christoffel Plantijn

“De Erfgoedbibliotheek bestaat 500 jaar en heeft een collectie van 1,5 miljoen titels”, zegt Alexandra Noël, verantwoordelijke voor behoud en beheer. “De selectie van Google uit de catalogus bestaat uit boeken van de late 15de tot halverwege de 19de eeuw, in het Nederlands, Frans, Engels, Duits, Latijn en nog vele andere talen. Een derde hiervan zijn preciosa, heel kostbare en mooi geïllustreerde boeken. Soms zijn het speciale uitgaven over plantkunde, architectuur, letterkunde, geschiedenis, aardrijkskunde, onderwijs of sterrenkunde. Onder meer van Christoffel Plantijn, in de 16de eeuw de grootste uitgever ter wereld. De echte topstukken, zoals die van Vesalius en Mercator bijvoorbeeld, laten we niet vertrekken. Die digitaliseren we zelf, want ze zijn te kostbaar om te transporteren. Ook de boeken die te groot, te klein of beschadigd zijn, kunnen niet mee.”

Elke titel, zoals dit werk over onderwijs uit 1646, krijgt een unieke barcode. “Een zeer energie- en tijdrovend project”, zegt An Renard, directeur van de Erfgoedbibliotheek. 

Elke titel, zoals dit werk over onderwijs uit 1646, krijgt een unieke barcode. “Een zeer energie- en tijdrovend project”, zegt An Renard, directeur van de Erfgoedbibliotheek. ©  Patrick De Roo

Geoliede machine

De hele operatie weegt financieel en logistiek zwaar op de Erfgoedbibliotheek. “De stad en Vlaanderen ondersteunen ons financieel, onder meer voor de aanwerving van drie tijdelijke krachten, speciaal voor dit project”, zegt An Renard. “Er zijn intern 26 werknemers bij betrokken. Echt teamwerk, waarbij veel tijd gaat naar het voorbereiden en organiseren van de bewegingen van en naar het scancentrum. Uiteraard hebben we eerst contact opgenomen met andere bibliotheken, zoals die van Madrid, Wenen, München, Den Haag en Gent, om na te gaan of het transport en het digitaliseren veilig verlopen. Google is er al vijftien jaar mee bezig en het loopt inmiddels als een geoliede machine. Veel aandacht gaat naar het veilig transporteren en behandelen van de kostbare boeken. Het project legt veel beslag op onze werking, maar zonder Google zouden we dit nooit kunnen doen. Zo’n operatie kost miljoenen. Om een idee te geven: in tien jaar hebben we zelf 5.000 boeken gedigitaliseerd. Contractueel is ook vastgelegd dat we alle digitale bestanden in bezit krijgen, zodat ze op een duurzame manier kunnen worden bewaard in het e-depot van de stad.”

 

 ©  Joris Herregods

Leeszaalbezoek

Projectleider Jan Callier legt uit hoe de boeken in het scancentrum van Google geraken. “We hebben eerst een database aangelegd met een beschrijving van de titels. Elke titel krijgt een unieke barcode die we printen en meegeven met het boek. De boeken gaan op een verhuiskar van Google en worden veilig verpakt naar een verzamelpunt in de stad gebracht. Van daaruit gaan ze met een vrachtwagen naar het scancentrum. Bij terugkeer staan de boeken op identiek dezelfde manier op de kar. De barcode wordt gecontroleerd en dan worden ze op de juiste plaats in de bibliotheek teruggezet.”

Halverwege 2024 zullen de 100.000 titels van de Erfgoedbibliotheek en nog 20.000 van Museum Plantin-Moretus via Google Books kunnen worden geraadpleegd. “De digitalisering is een opsteker voor onderzoekers, wetenschappers, studenten, gidsen en liefhebbers”, zegt Antwerps schepen van Cultuur Nabilla Aït Daoud. “We vrezen niet dat het leeszaalbezoek zal dalen, integendeel. Experts en wetenschappers kiezen er vaak voor de boeken fysiek in te kijken.”

Voorbeelden via Google Books te raadplegen van de Erfgoedbibliotheek: toneelstukken van Vondel vind je via deze link. Een tekst van Brialmont over het aanleggen van de fortengordel rond Antwerpen via deze link. Een uitgave van Reynaert den Vos via deze link.

Nu in het nieuws