'Ik begrijp niet dat mijn vriend bisschop wilde worden met zo'n lijk in zijn kast'

Foto: Marc Herremans

Aartsbisschop André-Joseph Léonard is geschokt door de bekentenissen van zijn vriend, studiegenoot en collega Roger Vangheluwe. Het staat op zijn gezicht geschreven en het klinkt door in zijn stem. Maar hij countert de zware slag met een opmerkelijk pleidooi voor openheid. 'Ik wil geen doofpotten meer. Het zwijgen moet gedaan zijn', zegt hij. Hij hoopt dat alle slachtoffers naar buiten treden. 'En ik roep ook de daders op zich te melden.' Dirk Musschoot en Steven De Bock

U lijkt ook persoonlijk zeer geraakt door wat is gebeurd...

Aartsbisschop Léonard: 'Ik bén ook zeer aangedaan. Dit is niet alleen dramatisch voor de Kerk in ons land, dit raakt me ook zeer omdat monseigneur Vangheluwe een persoonlijke vriend was. Ik apprecieerde hem zeer. We hebben in de jaren '58-'59 in Leuven samen op het seminarie Leo XIII gezeten. Wij werden niet alleen vrienden, later werden wij ook confraters in het bisschopsambt. Wat nu gebeurt, is een regelrechte ramp, voor de Kerk en voor mij persoonlijk.'

Had u dit kunnen denken van monseigneur Vangheluwe?

'Hoegenaamd niet! Seksueel misbruik door monseigneur Vangheluwe? Echt, dat had ik nooit in hem gezien. Maar je ziet: een mens kan zich vergissen. Hij heeft de feiten toegegeven, het gaat dus niet zomaar om een boze droom. Ik begrijp ook niet hoe hij al die jaren zo'n dubbelleven heeft kunnen leiden. Ik kan niet in zijn geweten kijken, maar ik begrijp het gewoon niet. Zoals ik ook niet begrijp dat hij bisschop is willen worden, in de wetenschap dat hij zo'n lijk in zijn kast had zitten. Hij had die positie nooit mogen aanvaarden. Het is onverantwoord dat hij dat wel heeft gedaan.'

Heb u de voorbije dagen nog persoonlijk met hem gesproken?

'Ja. Ik heb hem gebeld. Een verrassing was dat niet voor hem. Hij wist dat die telefoon ging komen. Het is natuurlijk een heel moeilijk gesprek geworden. Nu is hij een gebroken man. Hij was heel emotioneel en hij zei erg veel spijt te hebben. Hij is zich heel goed bewust van de schade die hij heeft aangericht. Bij het slachtoffer, maar ook bij de Kerk.'

Monseigneur Vangheluwe is nu teruggetreden als bisschop. Volstaat dat voor u?

'Het lijkt mij ook normaal dat hij strikt beperkt wordt in de uitoefening van zijn priesterambt.'

In theorie zou men hem ook kunnen laïciseren, zodat hij zelfs geen priester meer kan zijn. Pleit u daarvoor?

(lange aarzeling) 'Ik ga mij daar niet over uitspreken. Het is niet aan mij om daarover te beslissen.'

Deze onthulling moet een flinke domper zijn zo kort na uw aantreden als aartsbisschop.

'Ik vind dit zeer moeilijk. Ik ben amper twee maanden aartsbisschop. Ik had nooit gedacht dat ik aan het begin van mijn ambt dit op mijn bord zou krijgen. Het is heel droevig. Maar goed, de feiten zijn wat ze zijn. Het is nu aan ons om daar gepast op te antwoorden.'

Wat is 'gepast antwoorden'?

'In eerste instantie is dat: klaarheid scheppen, duidelijk antwoorden op de vragen die worden gesteld. Ik wil absoluut niet de indruk wekken dat we ook maar iets in de dooppot willen stoppen. De mensen moeten correct worden ingelicht.'

Maar deze onthulling kan leiden tot een hele reeks nieuwe onthullingen.

'Als dat zo is, dan is dat maar zo. Dan moet dat zelfs. Wij zullen alvast niets doen om te voorkomen dat mensen met hun klachten naar buiten komen. Ik heb geen schrik voor openheid. De Kerk mag niet bang zijn voor de waarheid. Vandaar dat ik voor een duidelijke houding ben. Als de feiten niet verjaard zijn, raden we mensen aan een klacht in te dienen bij het gerecht. Als de feiten wel verjaard zijn, kunnen de slachtoffers terecht bij onze speciale commissie. Er moet naar die mensen geluisterd worden, en we moeten alles doen om hen in hun eer te herstellen.'

En wat zegt u tegen eventuele daders binnen de Kerk?

'Ik wil hen oproepen om zich te melden. We zullen hen helpen en begeleiden.'

Wat zult u doen om misbruik in de toekomst te voorkomen?

'Mensen zijn mensen. Ze helemaal doorgronden kun je niet, nooit. Er zullen dus altijd wel dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen. Maar ik ga wel een oproep lanceren om strenger toe te zien bij de selectie van priesters en bisschoppen. We moeten een methode vinden om onze mensen te screenen, nog meer dan vroeger. Iemand met een verleden van pakweg pedofilie zou nooit ofte nimmer priester mogen kunnen worden. Een priester van wie we niet helemaal zeker zijn, zou nooit nog de kans mogen krijgen om bisschop te worden. Die vraag wordt nu al gesteld: is de kandidaat-bisschop onberispelijk op zedelijk vlak? Welnu, we zullen nog dieper moeten graven om het correcte antwoord te kennen en om de niet-evenwichtige kandidaten er op tijd uit te halen.'

Het misbruik in de Belgische Kerk, gaat dat om zeldzame individuele gevallen of is er meer aan de hand?

'Het gaat om een geval hier en een geval daar. Maar elk geval is er een te veel. Ik kan niet zeggen of er meer aan de hand is, of er een duidelijke oorzaak is voor wat ons nu overkomt. Je hoort nu vaak zeggen dat het celibaat de oorzaak is voor deze ellende. Eerlijk, ik weet niet of dat zo is. Maar er zijn toch ook veel gevallen van kindermisbruik binnen gezinnen.'

Professor Adriaenssens zegt dat sinds het uitbarsten van het seksschandaal in de Nederlandse Kerk, er in ons land maar liefst twintig klachten over seksueel misbruik zijn binnengekomen. Dat kunt u toch geen alleenstaande gevallen meer noemen?

'De Commissie heeft geen directe communicatielijn met mij. Ik weet bijgevolg ook niet waarover al die klachten gaan en of ze steek houden. Ik kan daar dus niet over oordelen. Maar nogmaals, elk geval is er een te veel.'

Heeft u al reacties gekregen van gelovigen?

'Neen, en eerlijk gezegd: ik had verwacht dat ik onderweg van Mechelen naar Brussel over deze zaak zou worden aangesproken. Ik heb vanochtend gereisd met bus, trein en metro, maar niemand heeft me iets gezegd of gevraagd. Ik denk dat dat nog zal komen. Dat worden moeilijke momenten. Hoe leg je aan de mensen uit dat dit is gebeurd? Ik weet het zelf nog niet.'

Bent u van plan hierover iets te zeggen tegen uw priesters, uw gelovigen?

'Ik héb dat al gedaan. In mijn paashomilie heb ik het gehad over wat ik het schuldig stilzwijgen heb genoemd. Door te zwijgen heeft men de reputatie van verantwoordelijken binnen de Kerk hoog gehouden in plaats van aandacht te hebben voor zij die door hen misbruikt zijn. Men wéét dus hoe ik over zulke zaken denk. Ik zal dat nu zeker herhalen. Ik weet nog niet goed hoe, maar ik wil zeker twee dingen zeggen tegen de mensen: dat dergelijke toestanden absoluut niet getolereerd worden, en ook dat we hier samen doorheen moeten.'

Bent u niet bang dat velen nu nog meer argwaan zullen koesteren tegen priesters en bisschoppen?

'Dat gevaar bestaat en ik zou het de mensen niet eens kwalijk kunnen nemen. Maar ik zou het wel jammer vinden. Ik hoop echt dat de priesters in dit land niet allemaal over dezelfde kam geschoren zullen worden. De overgrote meerderheid van hen leidt een leven dat overeenstemt met hun roeping. Daar ben ik blij om en daar dank ik hen voor.'

Door Dirk Musschoot en Steven De Bock
AANGERADEN